Other formats

    Adobe Portable Document Format file (digital text)   TEI XML file   ePub eBook file  

Connect

    mail icontwitter iconBlogspot iconrss icon

The Ancient History of the Maori, His Mythology and Traditions. Awatea, Taranaki, Nga-Ti-Hau, Nga-Ti-Rua-Nui [Vol. VIII, Māori]

Upoko 18 — Tama-Tea-Moiri (Nga-Ti-Rua-Nui)

page (Mote 52)(221)

Upoko 18
Tama-Tea-Moiri (Nga-Ti-Rua-Nui)

He Hokioi i runga, he Hokioi i runga, hei.
Kei te aputa koe na o te rangi e noho ana,
Te hoa moenga o te whatitiri matakataka,
Hei aha tena e tararua marire ona hiku maro?
Rua maro tonu ona hakikau,
E huhu nei i runga te rangi
Hokioi, hokioi.

page (172)

Naiana kia korero ahau i nga iwi na ratou te whenua i Tara-naki, ara i te tai tonga ki Kakara-mea, ki Wai-ngongoro, a kiWaha-moko, te whenua atu ano i Kakara-mea a Wai-ngongorora ano, na te iwi nei na Nga-ti-rua-nui, a ko te whenua atu anoi Wai-ngongoro a tae noa ki O-take-o, i a Nga-ti-whare tera ako te whenua atu ano i O-take-o a puta noa ki Te-nanu, na Nga-ti-tu-maha-roa tera wahi, a kahore kau he wahi a Nga-ti-rua-nui i noho ai i Waha-moko, no muri nei no nga riri o enei ra itae ai te aro o te patu a taua iwi ki Waha-moko, a i noho i ngakihoki ratou i reira, a ko nga iwi nei ko Nga-ti-whare me Nga-ti-tu-maha-roa, kua ngaro i te ngaro o te moa, ara kua kore he urie kiia ai aua ingoa o aua hapu i enei ra, he mea hoki i huna kiangaro e Nga-ti-rua-nui.

I nga ra o mua i noho a Nga-ti-rua-nui i Te-ranga-tapu, otira he tiri ke o ratou wahi i noho ai, i te mea hoki e noho pai noaiho ana nga iwi o taua aku ki a ratou ano, kahore kau he kino o aua ra, a e hara i te mea atiati te hunga o etahi iwi e etahi iwi i o ratou whenua, a noho noa ai he hapu nei a Nga-ti-whare i nga whenua o etahi hapu, a haere ai ano hoki taua hapu ki nga puni o etahi hapu noho ai kai ai, a kahore he atiati a te hapu no ratou te whenua i a Nga-ti-whare.

A i aua ra, i noho taua kuia tohunga nei a Tama-tea-moiri i Te-ranga-tapu, a i noho ano hoki ana tama ki reira ano, nei koa he tuahine taua kuia nei no Rua-whata, a ka page (173)taku ki taua ra nei ka tunu roi taua ruruhi ra a ka paoia eia hei meke, hei o mara ki roto ki te whata takoto ai mo aua ra e hiakai ai aia ki te meke roi, a i taua ra ano ka haere ana tama ki te hi i te akau, a e noho mahi ana taua kuia ra i ana meke roi ka puta atu etahi o te hapu ra o Nga-ti-whare, ki te kainga o taua ruruhi ra e mahi ana, tae atu taua iwi ra ka kite i te mahi a te kuia ra, ka karanga atu tetahi o aua tangata ra ka mea atu ki taua kuia ra "Paoia, paoia te roi hei meke whariki mo koutou ko to whanau." He kanga rawa taua korero, ina hoki te whariki e kiia nei e aua kupu, he whariki hangi, a ka taona te kuia ra ratou ko ana tamariki, a ka waiho ana meke roi i mahi ai hei whariki mo raro i o ratou tinana i roto i te hangi. Kahore kau he kupu a te kuia ra ki te hunga na ratou taua kanga mo ratou ko tana whanau, a ka hokimai tana whanau i te hi ika, ka korero atu te kuia ra i nga kupu kanga a te hunga ra mo ratou ko ana tama, a ka tuteia te ara a Nga-ti-whare i haere ai e aua tama a taua kuia ra, a ka haere aua tama ki te korero i taua kanga kia rongo ai a Nga-ti-rua-nui katoa, a ka tino riri rawa nei te ngakau o taua iwi ra, a ao ake te ra, ka tu te taua a Te-paraha o Nga-ti-rua-nui, ka patua a Nga-ti-whare eia, i patua atu ano i te kainga o Nga-ti-whare, a tae noa ki te awa i Te-inaha, ao ake ka patua ano nga morehu o Nga-ti-whare e taua taua ra ano, a O-take-o ra ano, tae atu te patu a Te-paraha ki taua awa ara ki te noho mai o te papatupu ake o Nga-ti-rua-nui.

(173X Maori to follow this)

page (174)

Ka tu a Te-paraha ka puta tana ki ki te iwi o Nga-ti-tai-na-ahu-roa. Ka mea atu aia ki taua iwi "Noho marino, horekau a matou aha atu ki a koutou" a ka hoki a Te-paraha me tana taua, a i muri i aia, ka tae ake nga morehu o Nga-ti-whare ki a Nga-ti-tai-na-ahu-roa, a ka ara te taua haumi o taua iwi ra hei taua ma Nga-ti-whare, a ka tae ake ano hoki hei haumi ano mo ratou te iwi nei a Taranaki, a ka tu ka papatu aua iwi nei kia Nga-ti-rua-nui, a ka patua aua iwi ra e Nga-ti-rua-nui, nui noa nga parekura ia Nga-ti-rua-nui anake te papa, a ka riro nga whenua a aua iwi nei i a Nga-ti-rua-nui, a tae noa ki Waha-moko, a nohoia ana taua wahi e Te-paraha, a ka tu ana pa i aia i Te-taheke i Motu-mate, a i Te-kanae, me Te-arihi ano hoki i te wahapu o te awa nei o Wai-o-kura.

Koia nei te whakapapa o Te-paraha. Ka puta ta te Paraha ko Tama-kiwi, tana ko Rongomai-ora, tana ko Kohu-ora, tana ko Matiri, tana ko Nga-tai, heoi ano ka puta ki enei ra i a tatou nei.