Other formats

    Adobe Portable Document Format file (facsimile images)   TEI XML file   ePub eBook file  

Connect

    mail icontwitter iconBlogspot iconrss icon

He pukapuka ako tenei i nga ritenga pai e-maha o roto o te taonga nei o te moni, i nga tikanga pai hoki, o te hokohoko, o te aha, o te aha

Upoko VII

page 36

Upoko VII.

Ko nga tikanga i Wahi Taongatia ai tetehi Hunga—i Rawakore ai tetehi Hunga.
Wharangi Tuatahi.

Koiano—otira haunga o nga Kai mahi—ko o ratou nei oranga, kei te ritenga o te utu o nga mahi; He Iwi ke ano—ko te tu i nga Rangatira—ekore nei e tahuri ki te mahi;—i ora ai ratou—na nga Matua no mua te whakaemieminga o nga taonga—tu iho ki nga tamariki—no konei ka whai rawa;—he mahi ano ta ratou—he mahi Runanga Nui—he Kai whakawa —heoti ko te utu i kore—ko ratou ano hei aro atu ki era mahi—ta te Rangatira tana mahi; Ko te Rawa ia—he nui ke nga Rawa—he noho noa iho te mahi.

Erangi, ko te tu i te Hunga whai taonga—he rua rua, ko nga kai mahi i nui ke o Ingarangi;—kei etehi whenua— i kapi katoa i te Iwi Rawakore—nui atu to ratou mate—kei nga Moutere Maori—he Iwi mate i te kai—i te kakahu— i te taonga— erangi ko nga whenua—kua takoto pai te tikanga o nga Ture—he tikanga pai to reira, he tikanga penei me to Nui Tireni he tikanga ora—to te ora tenei— ko ia e kaha ana ki te mahi ekore e noho mangere—a—e whaimahara—e pera ana me te ritenga o te Pi—tena ia e whiwhi ki te taonga;—whanau rawa ake nga tamariki, kua whiwhi ki nga taonga i whakaemiemi ai Nga Matua.

He tikanga pai ano taua tikanga nei mo nga tai page 37tamariki—mo ratou e minamina ana ki te ako—e whaimahara ana, e kaha ana ki te mahi—ka kaha ki te mahi—ka tiaki i nga taonga, ka toe nga Rawa—hei Rawa ma nga tamariki—muri iho ko nga tamariki— ka whenei tahi to ratou whakaro ki o nga Matua—ekore e wheau ka waiho ratou hei Hunga wai Taonga—I penei tia hoki te tikanga i whiwhi ai etehi o nga Rangatira Pakeha ki o ratou taonga—he mea whaimahara—he mea tohu tohu marie—heoti, ko te tangata ano i whiwhi ki te taonga i whiwhi—ko te mea ano i kore—i kore—ekore hoki ianei e tae te aro—ko nga hunga rawakore kia tu katoa ratou i te taonga—ahakoa—kore—me aha,—he pai ano to te ngakau ina minamina ki te taonga, hei Rawa mo nga tamariki, otira, kaore i te nui rawa ake o te taonga, engari ano i to te ngakau humarie.

He whenua ano, ahakoa tohungia te taonga e te tangata —tera e riro nga taonga—te muru o te tangata ke— na te he ianei o nga ture o era whenua—nokonei hoki, ngoikore tonu te tangata—kaore i te tahuri ki te mea taonga mona,—he wehi; kei whenakotia e te tangata ke— tona tukunga iho—he whenua Rawa kore—te tu o tona tangata, he Rawa kore ano hoki.

Wharangi Tuarua.

Ka rongo nei tatou ki nga tikanga o te Hunga whai Taonga o te Hunga Rawa Kore—he wahi ano ki te taonga—he wahi ano ki te rawa kore;—tena ranei—ka tangohia i nga taonga o te Hunga whai Rawa—tuhatuha ina Ki te Hunga taonga kore—kowai i hua ai, e pai ake he tikanga mo ratou? ekore—engari ranei—ko konei kitea ai te korenga iho o nga Rawa— ahakoa riro mai nga taonga o te Hunga whai Rawa—ko te tu ano o mua—e kore hoki e mutumutu te mahi—inahoki, me page 38mahi ki te ringa o te tangata, ka whiwhi ai ki te Kai, ki te Kakahu, ki te aha, ki te aha—engari,—i to mua tikanga —mahi atu te tangata ka riro mai te Utu i te tangata nana te mahi—i te wahi o te taonga—tena, ka whakaratoa katoatia ki te Rawa—kei whea te huhuatanga o te moni— tona tu—to tenei tikanga—koia tenei—mahi atu te tangata—kainga ake nga kai—ka pau—ekore te whakaro e mea—kia whaitohungia he moni—he wehi—kei rangona —tikina mai—tangohia e te tangata ke:

Ekore e ngaro te tukunga iho o tenei tikanga—akuanei, ka puta pea—he tau mate kai—ka puta ko nga mate turoro ranei—me pewhea ra he tikanga mo tena tangata —kua ngaro katoa nei ana Rawa,—nga moni hei oranga mona?

Akuanei—no te matenga ka mate—tana e kimi ai, he mahi mana—a kowai i hua ai—tena te tangata e tahuri ki te tuku mahi mai mana—kua kore nei hoki nga Puna o te moni;—ko ratou ko nga tangata—i pono te toenga wahi iti o nga Moni—e kore e hamumu te reo— he wehi—kei rangona—tikina mai nga Moni, tangohia— ta te wehi tana hanga—kawe rawa ki roto o te Ana Kowhatu takoto ai—tanu ai ranei ki te whenua—kia ngaro kei kitea—akuanei, na enei tikanga ka mate te whenua i te kore kai, i te kore moni;—ka whenei tonu te ritenga, me o nga Iwi Maori—to tena tangata—tona whakaro—koia ake ano—ko ratou, ko te Hunga wai taonga o mua—kua rawakoretia inaianei—ko te Hunga Rawa kore—kua kore rawa he taonga inaianei, kua mate noa ake:

Erangi ko te tikanga pai, koia tenei,—ahakoa,—whai taonga,—ahakoa Rawakore—ko te Ture kia tika—kia whenei me te Ture o Ingarangi—me to konei tikanga hoki—kia pai ai, kia takoto ai te taonga—kei tikina page 39huhuakoretia mai e te tangata ke—tango ai—kia waiho koia tangata—koia tangata, hei kimi, hei whakaro i tetehi taonga, i tetehi oranga mona ake ano,— kia waiho—ma tona ngakau ake ano e rapu he tikanga pai mona—ko te ata noho—kia ata noho—kei poka ki runga ki to tera tangata taonga tutu ai,—whakakuaro ai:

Akuanei hoki tatou rongo ai—ki te tikanga o te Hunga whai Rawa—he tangata—he whakaro ano tona—he tangata—he whakaro ke ano tona;—ko tetehi e pupuri ana i ana taonga—ko tetehi—he tuku noa atu,—he hanga ngahoro noa—heoti,—ahakoa puritia te Moni—ekore ano e rite te pupuri—haere ana ka riro i te mano o te taonga—i te utu kai,—i te utu aha—i te utu aha—tona okiokinga—to nga moni, kei runga kei te Hunga Rawakore, hei oranga mo ratou mo a ratou tamariki,—he ahakoa ianei kaiponu te tangata i ana moni, me aha i te hiahia o te ngakau ki te nui ki te pai o te taonga; ahakoa— kaiponutia, tera ano e riro to tango—haunga te tango whenako—he tango e te ringaringa o nga kai mahi taonga, inahoki—ekore te kai, te taonga e huhua noa ake i roto o te moni—ma te ringaringa o te tangata ka oti to taonga;—Ahakoa kaiponu te ngakau, ahakoa ngawari— he rite tahi, ekore te moni e ora te titaritari e te taonga:

He maha ke nga Huarahi o tenei hanga o te moni,— iuahoki, ahakoa kaiponutia nga Moni a to tangata whai Rawa—tera ano e riro—hei taonga hei oranga mo te tangata ke,—ka rangona nga moni kei te takoto—akuanei minaminatia ai e etehi tangata,—hei moni ki a ratou takoto ai—hei a mua, ka whakahoki ano ki te tangata nana nga moni—ka whanau mai nga moni, ko etehi o nga tamariki ka kawe ki te matua—ki te tangata uana te putake o nga moni,—apiti atu ko te Matua ko nga page 40tamariki, hei ritenga, hei koha ki a ia—he maha ke nga tikanga e whakawhanau ai te moni i ana tamariki— ka tupu nga kai, ka hokoa hei moni—koia ia ko nga mahi ahu whenua, ko te hokohoko o te taonga—ko te tiki i nga Rawa o era whenua o era Moutere, ka uta mai ka hoko,—nakonei ka ata kitea te whakawhanautanga o te moni.—

He ahakoa ianei, ma te kanohi e titiro, he nui ke nga moni a te tangata whai Rawa—he hori—ko te nui—i nui—nui kau—ko te ingoa i riro kau ki a ia—na nga huarahi emaha o te moni, tae tonu atu ki te Hunga Rawakore—hei oranga mo ratou;—he hori te hoatu noa atu o te moni ma te tangata,—engari ano, waiho mana e kimi marie i ona Huarahi, tae noa ano ki tona tutakinga mai—ko te tangata manawanui—mana ka riro ai—ko te tangata i kore—kore noa iho.

Wharangi tuatoru.

Ko te tikanga e kiia nei—no te rironga katoatanga o nga taonga i te Iwi whairawa i kore rawa ai nga taonga o te Hunga Rawa Kore—he hori;—i kitea te he ki te Whakatauki—he whakatauki no mua—mo te Poho,—mo te Tinana katoa o te tangata,—mo nga Ringa, mo nga Waewae, mo nga Kanohi Katoa;

I mua, e ai ta taua Whakatauki nei,—whai—pakanga ana nga Ringaringa, nga waewae, me nga kanohi—ki to ratou Matua ki te Poho—te take, o te pakanga,—he whakaro iho no ratou—mahi kau ko ratou i nga Kai ma te Poho,—kore kau he tikanga kia ratou—nokonei ka puta to ratou whakaro—kia kati ratou te mahi—heoti, rite katoa o ratou-whakaro kia whakamutua tonutia te mahi—Ka mea ko nga waewae—kia kati ratou te pikau haere i te Poho nei—Ko nga Ringa i mea—kati hoki tatou te page 41whangai ake ki te Kai—ko te Ihu i mea, kati au te hongi atu i nga kai papai—Ko nga Kanohi i mea,—kaua rawa tatou e kimi oranga mo te Poho kaiponu nei—ko nga Taringa i mea, me tutaki, kei rongo ki nga karanga— heoti, ka mate te Poho i te hiakai—muri iho—kihai hoki i roa,—ka mate ko nga—waewae, ko nga ringa, ko nga kanohi,—ka Iwikoretia, ka puta te koingo,—ka mate noa iho:

Heoti ano—ka tahi ka puta te kupu a te Poho—ka karanga atu ki ona piringa mai—ki nga Ringa,—ki nga Waewae, "E Hoa ma, katahi ano te hunga kuaro ko koutou, ara, te whakaro,—ko koutou ko te kai mahi kai mai maku ka mahi marie,—kaua e tu mai ki te pakanga ki au,—inahoki—ehara i kiia ai,—ko au anake i ora i nga kai—huatu, ko tatou tahi—ko au hei tami i nga Kai,—tona putanga he Toto,—he Wairua,—i ora ai koutou, i kaha ai te mahi,—nokonei, me atawhakaro koutou,—ko koutou—kei te mahi kai maku—utua atu e au ko nga toto, i whai kaha ai—i whai—wairua ai koutou."

Ko nga tikanga anei, ina whakaritea atu ki te Hunga whai Rawa, ki te Hunga Rawakore,—he ahakoa ianei,— kaiponu te ngakau o te Tangata taonga, na nga huarahi e maha o nga moni, ka tae ano nga moni ki te Hunga Rawakore—Ko te Poho tera, ko te tangata Taonga— ko nga piringa,— ara ko nga waewae, ko nga ringaringa— ko nga kai mahi kai anei i whakaritea ki te hunga rawakore—Ko nga tikanga enei o te tangata kaiponu i nga taonga:

He tangata ano, he ritenga ke tana, he ritenga atahua—he whenei me ta te Apotoro i mea ai— "he hohoro ki te hoatu—ki te titari i te taonga— page 42waiho iho ki a ia hei tohu, hei oranga mona i tera ao atu—nokonei i mohiotia ai ki nga kupu penei a nga Apotoro—he whenei ano te tangata i mua—he Whai taonga, he Rawakore,—kihai i kiia kia rite tonu te whaitaongatanga o te tangata—engari ano, ta nga Apotoro i mea ai—ko ratou ko te Hunga whai Rawa, kia atawhai atu ki te hunga mate kai, kakahu ranei, nokonei —ka waiho marie ano te tangata i nga taonga kia noho ana—ma tona ngakau ka atawhai, ka ngahoro nga Rawa ki te hunga mate, he pai ano mona—ekore hoki e tae te aro, kia kiia atu nga taonga o tera tangata,—engari ano, ma tona ngakau ake ano—ka rite ai ki te kupu a Paora— "kia kaua ai e hoatu uaua te taonga,—ko ta te Atua hoki e pai ai, he Ngakau oha noa:"—

He pai ano to tenei tikanga—kia waiho te tangata kia kimi marie ano ia i te hiahia o tona ngakau ake ano— ahakoa kaiponu—ahakoa atawhai—he kino ano to te tangata kaiponu, kowai koa e ki ana he pai—he ahakoa, na te tini o nga huarahi, ka tae ano ona taonga ki te whakaora i te Hunga Rawakore—he kino ano to te ngakau kaiponu—he ahakoa—me waiho marie ano kia noho ana—me whakarite ki ta te Karaipiture e mea ana —"aua nga taonga o tera tangata e hiahiatia atu," na te mea, nona ake ano ona taonga:

No te kitenga, ka kite pea tatou i te tangata whai— Rawa e kaiponu ana, e whakahi ana,—ko konei pea penei ai he kupu ma tatou,—mehemea pea i au nga taonga o te tangata ra, tena pea e puta te atawhai o toku ngakau;— he tika ano—e puta ranei, e kore ranei—kowai i hua ai e puta—otira,—tenei ano ka kitea ai te pai o tou ngakau,—ka atanoho koe, kapai to tikanga i roto o te takiwa i whakaritea ai, hei takiwa mahinga mou—koia page 43pea ka puta he atawhai mau, ina whakawhiwhia koe ki te taonga;—Kua oti ianei te whaitohu e te Atua,—he tangata ano,—he tangata ano,—Ko koe ina whakawakia koe,—Ekore koe e whakawakia,—ki to te tangata ke tikanga—engari ano, ki te tikanga o au mahi ake ano— i roto i te wahi i whakaritea ai hei takiwa mahinga mau.