Other formats

    Adobe Portable Document Format file (facsimile images)   TEI XML file   ePub eBook file  

Connect

    mail icontwitter iconBlogspot iconrss icon

He pukapuka ako tenei i nga ritenga pai e-maha o roto o te taonga nei o te moni, i nga tikanga pai hoki, o te hokohoko, o te aha, o te aha

Upoko V

page 24

Upoko V.

Ko nga tikanga o te kupu nei o
Te Taonga.

Ko nga Moni papai he Koura, he Hiriwa,— ko to raua pai tenei—hei iti—he mama—he kore—ekore e taimaha —ko te iti—i iti—ko te taonga i nui—no konei i karangatia ai

"He Kowhatu Utu Nei."

Heoti—Na te aha ra i pahika ake ai te utu o te Koura, o te Hiriwa, i to te Rino? Inahoki—he maha ke nga mea i whaihangatia ki te Rino—mei kaua te Rino—tena tatou e mate i te Maripi kore—i te Kutikuti kore— i te kore noa iho o te tini o te Rawa: ko enei taonga katoa, ekore e oti te whaihanga ki te Koura ki te Hiriwa ranei—ka pa ano, a—ma te Rino ka oti ai; Oti ra—tenei ano te tikanga i kitea ai te tohu o te taonga—o te tini o te Rawa—ehara i kiia ai—ko nga Rawa papai nga tino taonga—he hori—inahoki—he pai ano to te Angi e hangia nei ki roto o te tangata—i ora ai;—heoti, ahakoa pai— ahakoa mate te tangata ina kore he Angi hei manawa mona; ekore e riro te taonga i te Angi te hoko—he mea takoto noa iho te Angi;

Erangi, kei etehi whenua he taonga te Wai e inumianei— he iti no te Wai—nokonei ka hokoa te wai ki te moni—e korerotia ana e te Karaipiture—he Take Pakanga nga wai Puna o mua—kei te pukapaka o Kenehi—kei te 21 0 nga page 25Upoko—kei te 25 0 nga Wharangi—he kore wai i penei ai —i pakangatia ai—no reira i kiia ai te Puna Wai he taonga —ko te pai o tenei hanga o te wai—he pai ano—ko te wahi i kiia ai he taonga, no te korenga—he whenua kore wai— waihoki, na te korenga o te Rino i kiia ai he taonga—ko te whenua kore Rino—ko reiramohiotia ai he taonga te Rino —kua kitea ki nga Moutere o waho o te Moana te pononga o taua kupu nei—ahakoa whao noa nei—e riro te Poakanunui ki te Hoko—ko te rite tenei o nga tangata o Nui Tireni—i te moa kiano i kite i te Rino—na te atawhai o te Atua—i rato katoa ai nga whenua i te Rino, he mea tahu ki te Ahi—whaihanga ai e te ringaringa o te tangata hei taonga.

Na te kore—i kiia ai te mea, he taonga—koiano,—na te kore tetehi wahi—ko tetehi wahi ano—he kore ano— e kore e taongatia,—inahoki,—he Kowhatu ano, ahakoa i takitahi,—i kore,—kaore hoki e taongatia—he kore ano—ekore e minaminatia—he Kowhatu takoto noa— a—He Kowhatu ano i rere ke te ahua—i piwata—ahakoa i kore ake ona pai, ko te ahua kau—he taonga tera,—na te pai o te ahua i taongatia ai—Koi nei,—ko te tu i te Taimona,—i te tini noa atu o te kowhatu; ko nga mea anei e minaminatia ana e te tangata— he taonga piwata— kia pai ai—kia atahua ai; ko nga kai,—ko nga koheka, e whakarerea era—tahuri tonu ki nga Taimona—ki nga mea kua taongatia—ara—na te kore ka kore—koia i kiia ai he taonga;

Te tikanga i minaminatia ai anei mea, he pai, he atahua, ina tirohia e te kanohi o to tangata—ko te atahuatanga tetehi wahi,—ko tetehi wahi, he tohu whaitaonga; inahoki ka kitea te tangata e mau ana i tenei hanga i te Taimona i te Rupi—ka kiia he tangata whai— page 26taonga: koiano—inahoki he pai ano to te Ripene kanapa, he pai ano to te Puawai Rakau,—heoti ko te wahi i paingia ai Nga Kowhatu Utu nei—koia ia ko te Nui o te Utu—nokonei te wahine i pirangi tonu ai ki nga Kowhatu Utu Nui—he mea kia kiia ai he wahine whai taonga; ko era,—ko nga Puawai Rakau—he mea takoto noa tera, ehara ianei i te taonga;

He pai ano to te tangata, ina kakahu i te kahu pai,— akakoa Tane—ahakoa Wahine,—mo ratou atu ia mo te Iwi whai rawa:—tena, ka poka ko te Tutua ki te whakawhiwhi i a ia ki nga mea Utu nui—tena tona raru kei muri iho—ara— ko te raru tenei,—ko nga moni i kiia ai hei monihokokai—kahu mahana—taonga mea noa iho nei, —ka whiua ketia mo te tino o te taonga—ka whai i te ritenga o te Iwi whai—rawa—heoti, ka tahi ano te hanga kino, he hui i nga taonga nunui ki roto o te kino, o te tutua.

E Hoa; kua rongo nei koe—ki anei tikanga—kia mohio hoki koe,—ahakoa mea,—ekore ianei e taonga noa —ahakoa pai, ekore hoki—ka pa ano; kia kitea te korenga, kia kitea takitahitia ki te mata o te whenua, engari tena—he taonga—ko te mea takoto noa, ehara tena i te taonga—tena, ko te mea i taea e te mate o te Uaua—engari tena, he taonga.

Nokonei i mohiotia ai te tikanga o te Koura o te Hiriwa—Ko te Rino ehara—he mea utu iti—he mea takoto noa—tena, ko te Koura ko te Hiriwa—ma te mate o te uaua ka kitea ai—he korenga, nokonei i kiia ai he taonga—na te kore tetehi wahi—na te pai hoki na te nui o te Utu: Me whakaro ianei—ma te mate o te uaua ka whiwhi ai te tangata ki te Koura—he mea keri ki te whenua—tona ahua, ano he one puehu—matua horoi kipage 27te wai—ki te onepu, ka kiia ai he Koura—Ko to te Hiriwa—he rere ke tona ahua—he mahi ngawari tera —nokonei—ka tini ko te Hiriwa ka iti ko te Koura ko te mea uaua ki te mahi.

Na te kore tetehi wahi,—na te pai tetehi wahi, i kiia ai te mea, he taonga—koiano,—tera ano hoki tetehi wahi —ko te waihotanga hei takawaenga—hei Ara Hokohoko —kia riro mai ai te taonga o tera atu;—he taonga ano te mea—he taonga ano te mea—he taonga hoki te Ora— heoti, ekore te oranga o te tangata e rite ki te Moni— ko te moni e tangotangohia ana e te ringa o te tangata, e hokoa atu ana ki te taonga—tena ko te oranga o te tangata —ekore e tae te aro kia kawea atu to oranga o tetangata ka hoko ki te taonga—i rite to te oranga o te tangata ki te wairua—he mea rere noa—ekore e mau i te ringaringa te pupuri;—he hiahia ano to te turoro—ki te oranga o tera tangata kia riro mai mona—hei taonga ora mona— heoti, me pewhea te ora ka riro mai ai? Nokonei, ahakoa moni, ahakoa oranga—he taonga ngatatahi—heoti, kihai i rite te taonga ora ki te taonga moni—ko te Moni he Ara Hokohoko—tena ko te taonga o te ora, tona whakarawenga kei te tangata kotahi;—ekore hoki e taea te hapai, te kawe, mo tera tangata ke atu.

Ka tae tatou ki te Rua o nga Takiwa o te upoko nei— hei konei, me timata he kupu patai—he kupu whaimahara —koiano, me timata;

He Patainga.

1.He aha ra no te Angi e hangia nei te kiia ai—he Taonga? He kore ano—ahakoa he pai ano to te Angi kia hangia hei oranga mo te tangata,—he mea takoto noa, he mea hanga noa iho,—ekore e kiia he taonga.
2.He aha ra no etehi o nga kowhatu ngaro nei—te kiia page 28ai he taonga? He kore ano—He ahakoa ngaro,—kaore I te kitea e te tokomaha o te tangata,—he kore ano, ekore e minaminatia e te tangata.
3.He aha ra no te oranga o te tangata te kiia ai, he taonga? He kore ano,—he ahakoa? pai te oranga o te tangata—ekore e taea te hoko atu mo te tangata ke,— nokonei i kore ai e kiia he taonga.
4.Na te aha ra te Ho ngaki whenua nei i kiia ai he Taonga? He pai ano nona, hei ngaki i te whenua— ka tahi;—he kore—ehara i te mea takoto noa i te whenei me te Puawai o te Rakau,—ka rua;—he taonga pai ki te hokohoko atu ki te tangata ke,—ka toru;—na konei i kiia ai he taonga, te Ho—koiano.
5.He aha ra no te Maripi Hiriwa—i poka ke ai ona utu i to te Ho? Ahakoa i rite tahi to raua painga—ko te mea tenei i pahika ake ai te Hiriwa, he korenga—me whakamate e te uaua o te tangata—ka taea ai;—na konei te Maripi Hiriwa, i kiia ai he Taonga nui ake i te Ho— i te mea oti i te Rino te hanga.

I rite tonu taua tikanga nei ki nga Taonga e hiahiatia nei e te tangata, kaore nei e rere noa mai—me mahi ki te uaua ka tahi ka whiwhi—nokonei—ko nga mea Utu nui,—ehara hoki i taea noatia ai—na te uaua ano o te tangata;—ko etehi pea e ki ana, na te whakamatenga o te tangata ki te mahi nana anake i nui ai te utu o te taonga —he hori—engari ranei—na te mea ano ka taongatia te taonga—no konei i tare tonu ai te manawa o te tangata ki te tiki ki te mahi mai—Ko te ritenga kei te tangata e kai nei i te Kuku i te Tio ranei—he mea hanga noa te kainga kautanga,—engari, nana ka tupono ki tetehi kowhatu utu nui ina mawhera te kuku—ka koa—nei ra, ehara i te mea mahi ki te uaua—nana ano ka tupono, page 29ki te taonga, kua taongatia—aua atu te wahi a te naua— he wahi ano ia ta te uaua,—engari—ko ta te taonga kua taongatia—tare ana te manawa o te tangata ki te kimi, ko tona utu hoki—tena e nui.

Heoti, ka tahi tatou ka rongo—na te taonga ano ka taongatia—ehara i te mate o te uaua nana anake i taongatia ai—he hori— na te taonga ranei koia i riro ai te tangata hei kai mahi;—I whenei hoki te whakaro o te Atua, kia kaua ai e noho mangere te tangata,—whakaritea ana e ia,—ko nga taonga o te ao me mahi ki te uaua, ka riro ai,—kua rongo hoki tatou—ma te kakawa o te mata—ka kai ai te tangata i te kai—nokonei—kua mohiotia—me mahi ka whiwhi ai te tangata ki te kai—ki te taonga, ki te aha—ki te aha.—