Other formats

    Adobe Portable Document Format file (facsimile images)   TEI XML file   ePub eBook file  

Connect

    mail icontwitter iconBlogspot iconrss icon

Nga Korero Paramete: 1881-1885

Paraire, te, 31 o Hurae, 1885

Paraire, te, 31 o Hurae, 1885.

Teihana Reriwe Mo Waipawa Pa.

Wi Pere ka patai ki te Minita mo nga Mahi Nunui me i kore ia e whakaae kia whakaturia he teihana iti ki te reriwe i Waipawa Pa Nepia hei painga mo nga tini Maori me etehi atu tangata o taua takiwa e amio haere nei ratou ki te teihana kei tawiti noa atu to ratou nei kainga. Ka nui te haihai o nga Maori o Waipawa kia whakaritea he teihana mo ratou; te take he kainga nui rawa taua pa, he tokomaha ratou kei reira e noho ana he tangata noho tuturu, he whare papai o ratou he tangata ohu nui ratou ki te whakapai i ta ratou whenua tetahi ka nui nga Pakeha kei taua wahi hei painga mo ratou tahi te teihana e tonoa nei e ia. Tetahi take e tono nei ratou he awa nui kei waenga o to ratou kainga me te teihana nui, kei nga waipuketanga e kore ratou e whiti atu ki tera taha. Kei ko atu taua whenui tetahi teihana i hanga hei painga mo te Pakeha kotahi na ko te mea e tonoa nei e ia he mea iti noaiho kaore e pau nui nga moni o te Koroni.

Te Ritihana.—Tana whakahoki. He maha nga tononga mo tenei teihana mai ano i te tau 1882, otira na te mea e tino tutata ana tetahi teihana ki taua wahi e tonoa nei, e kore e tika kia puputu tona nga teihana, kaore, ia i mohio he awa kei waenga o te teihana me taua Pa. A ka whaikupu ia ki nga kai-whiu o te tereina me tu marine nga tereina i te taha o taua Pa ana puta nga waipuke.

Nga Ruri Ki Opotiki.

Wi Pere.—Ka patai ki te Kawanatanga Mehemea e mohio ana ratou i a te Kai-ruri e ruri ana i te rohe Raupatu i te takiwa o Opotiki kua haoa mai tetahi whenua nui a nga Maori ki roto ki te whenua o te Karauna, a he nui te pouri o nga Maori mo taua mea he nui rawa te raruraru kua tupu ake i taua takiwa i runga i te ruritanga o te rohe raupatu. E tika ana te whakahe a nga Maori, te take he rohe ke te rohe i whakarite i mua a he rohe hou inaianei. Ka nui te hiahia o nga Maori kia whakatikaia. E mea ana a Te Kira kei te he ano taua raina.

Te Paranhi, Tana whakahoki E kore a te Kira e mohio ki nga ritenga o taua rohe e hara hoki ia i te Kai-ruri. Ko te rohe kua ruritia inaianei e rite totu ana ki te mea i whakaritea ki roto ki te panui. E ki ana te Tumuaki o nga Kai-ruri kei te rite tonu te ruri ki te rohe raupatu i whakahuatia ra ki roto ki te panui.

Ture Pane Kuini.

Wi Pere.—Ka patai ki te Pirimia me i kore ia e whakaae kia whakangawaritia te tikanga mo te utunga o te tiuti ara kia kaua e utua toputia engari me utu tau. Ko te tikanga e mau ana inaianei kia utua toputia he mea whakataimaha rawa tenei i nga Pakeha me nga Maori, e patu kino ana i nga tangata moni iti, tona putanga ko nga tangata whai-moni nui anake e kaha ana ki te hoko reti ranei i nga whenua. Kei te mate hoki nga Maori i te mea e whakaritea ana e tenei ture kia puta topu te tiuti, na reira ka whakaitia e nga Pakeha te moni e tukua ana ki nga Maori, e arai ana hoki i nga tangata moni iti kia kaua e reti i nga whenua Maori. Mehemea ka reti tetahi tangata i tetahi whenua Maori ka pau katoa tana moni i te utunga i te tiuti heoi haere ana ia ki te nama moni hei whakapai i taua whenua a pekerapu ana whakarerea ana e ia taua whenua muri iho ka riro he Pakeha ano, na ka utu tuarua te tiuti kore rawa he painga i takoto ki te Pakeha tuatahi i runga i taua rawakoretanga. Mehemea he Pakeha whaimoni erangi tena e kore ia e raru, ko nga Maori ke e mate i runga i taua whakaitinga i nga moni i a ia e utu topu ana i te tiuti. Ki toku whakaaro me tapa te ingoa o tenei Pire "He Ture hei Whakamate i nga Rawakore me nga Maori." Kaore ia i te whakahe ki te Pirimia e hara hoki i a ia tenei Pire otiia e vhakarereketia ana e ia, kati me whakatikatika. Tona tino hiahia me ata whakaaro te Pirimia kia kapea nga ritenga kino ki waho, kaua e waiho hei patu i nga rawakore me nga Maori. E tino piro ana tenei Pire ki nga puta ihu o nga tangata.

page 17

Te Taute.—E hara tenei Pire i te mea hou ka tekau ma rua tau, kahore te Kawanatanga e whakaae kia utua tautia te tiuti, he hoha ki te kohikohi me te ngaro hoki o etahi wahi o nga moni.

Wi Pere.—He pai noatu ki tana mahara kia utua tautia, e mohio ana ia e hara tenei i te Pire hou. Otiia ka taea noatia e to Pirimia mehemea e pai ana ia ki te whakamama i tenei Pire. Ki tona whakaaro ake ko Hatana te papa o tenei Pire.

Tame Parata.—Ahakoa ki te Pirimia he ture tawhito no te tau 1883 katahi ka whakataumahatia ona ritenga katahi ka ki me utu topu.