Other formats

    Adobe Portable Document Format file (facsimile images)   TEI XML file   ePub eBook file  

Connect

    mail icontwitter iconBlogspot iconrss icon

Nga Korero Paramete: 1881-1885

Taite, te 2 o Oketopa, 1884. — Ture Whenua Maori Whakatikatika

Taite, te 2 o Oketopa, 1884.
Ture Whenua Maori Whakatikatika.

Wi Pere.—E hiahia ana ahau ki te korero i etahi kupu mo runga i te Pire e takoto nei i te aroaro o te Whare, he whakamana ta taua Pire kia hokona e nga Maori o ratou hea takitahi, ara, he tango i nga whenua i raro i te tiaki a te Ture 1873. Pahitia taua Pire e tenei Whare hei tiaki i nga whenua hei mea hoki kei hokona. Erangi i muri i te pahitanga o taua Ture i takahia e nga pakeha, i te mea kia, hokona nga whenua e mau nei te take i raro o taua Ture, E mahara ana ahau e pakeka rawa ana nga tikanga o te Ture ki nga pakeha, na reira ratou i hiahia ai kia whakarereketia na reira hoki i mauria mai ai tenei tikanga ki te aroaro o te Whare he mea kia ahei ratou ki te hoko i nga whenua o nga Maori. E whakamana ana tenei Pire i te tangata kotahi kia wehea tona hea ake, hoatu ana te mana ki nga Pakeha pena me te Maori nona te whenua. Ka whai mana tetahi Pakeha i raro i tenei Pire kia wehea te hea kua hokona e ia. Tuturu toku whakaaro e he ana tenei ritenga. A mehemea ka paahitia tenei Piri kore rawa e roa roa kua pau katoa nga whenua a nga Maori. Kua whakaatu mai Te Minita Maori ki te Whare kei te Wenerei e haere ake nei ka tae mai he Pire Whenua Maori ano ki te aroaro o te Whare. E mea ana tana Pire ma nga Komiti e whakahaere nga whenua katoa a nga Maori. Ko aua Komiti he mea pooti marire; a ko nga whakataunga katoa a aua Komiti me matua whakaae te iwi katoa nona te whenua. Mehemea he hiahia to Te Kawanatanga to nga Pakeha ranei ki te hoko i tetahi whenua me matua whakaae mai te hunga nona taua whenua kia tino marama ai nga ritenga katoa. Ka ahei page 24enei Komiti ki te whakahaere pai nga whenua a nga Maori. Ki toku mahara ma tenei Pire e mate ai nga whenua Maori, otiia kotahi te rarangi kahore e whakahengia e au, ara te rarangi i korerotia e au i mua mo te whakarite i etahi tangata hei kimi i nga mate o to matou Takiwa, ara he Komihana hei ui ui i a matou raruraru me te korero whakatikatika i nga Ture Wnenua Maori e mana ana inaiauei. Kahore he e mahia inaianei hei whakaora i nga he o mua. E rite tahi ana ta maua whakaaro me te mema o Te Tai Rawhiti mo tenei. Erangi kaore ahau e pai ki te kupu o tana Pire kia kimihia nga he o mua. Erangi e pai ana ahau kia whakaritea he Komihana hei rapu rapu i nga Ture Whenua Maori mo a muri ake nei kia hanga he Ture pai rawa, ahakoa pa ki Te Kawanatanga ki nga Pakeha Kamupane ranei. Ki toku mohio ma nga Komiti Maori e whakahaere a matou whenua nana ka tupu ake he raruraru a muri ake nei kahore he tikanga. E mea ana ahau e mutu te hanga a nga Pakeha i nga Ture pa ana ki nga whenua Maori; waiho ma nga Maori me Te Kawanatanga e hanga nga Ture a muri ake nei; ko ana Ture ka mauria mai ma tenei Whare e whakamana. Te take e penei ai taku kii na te mea nga Ture katoa e pa nei ki nga whenua Maori, te putanga o aua ture kua pau katoa a matou whenua. Koi nei ahau i hiahia ai me haere Te Minitia Maori ki nga Takiwa Maori katoa kia ui a mangai atu pewhea a ratou whakaaro mo enei mea. Mehemea e pai ana Te Minita Maori kia kite i nga Maori o toku Takiwa ka koa ahau mo tena. Mehemea ranei ka karangatia nga rangatira kia haere mai ki Poneke nei korero ai, he pai ano tena, mei kore e oti he ture pai e ora ai nga Maori. Tetahi take o taku whakahe ki tenei Pire notemea na nga Maori te whenua, a ko nga Pakeha ke kei te hanga ture e pa ana ki aua whenua. Ko enei whenua he mea tuku iho ki a matou e o matou tupuna; na te riihi, hoko ranei i whai paanga ai nga Pakeha. Koia i mahia nga ture pakeke kia riro ia ratou te kaha: a homai ana e ratou he ture rereke i nga ture i hanga e tenei Whare i te tuatahi. E mohio ana ahau ko nga Pakeha ano kei te hanga tnre mo ratou whaka Pakeha. Ki toku mahara me awhina e Te Kawanatanga nga Maori mo tenei mea kia mahi tahi tatou. I enei tau e ruatekau kua hori ake nei ko te mahi o tenei Whare he hanga ture whenua Maori, te hua i puta mai i enei ture he mate kau mo nga Maori. A tera e hua mai he raruraru ano mo nga Maori mehemea ka paahitia tenei Pire. Heoi te rarangi e pai ana ko te mea whakarite Komihana hei ui ui i nga mate e pa nei ki nga Maori. Kei te panuitanga o toku Pire koreira ahau whakaaro ai ki tena rarangi.

Te Puke Te Ao.—E hiahia ana ahau ki te whakapuaki i tetahi kupu mo runga i tenei mea e whiriwhiria nei kua whakaarohia e ahau nga rarangi o tenei pire e mahara ana ahau i hanga kia riro ai nga whenua o nga Maori. Ko tetahi o nga rarangi e pa ana ki nga hea o nga tamariki, e whakamana ana i Te Kooti ki te whakatu kiatiaki, kia whai mana ai ratou ki te hoko i nga whenua o ana Tamariki. Kahore au e pai ki nga tikanga o tenei Pire. E rua nga mema o te Tai Rawhiti e whai Pire ana e rereke ana nga tikanga. Kahore aku whakaaro mo runga i tenei Pire mehema e pai ana nga Maori o te Tai Rawhiti ki tenei Pere, kei a ratou ano te whakaaro, ki te kore ratou e pai ekore e tika kia pehia ki runga ia ratou ekore au e pai kia mana tenei ture i toku takiwa. Erangi kia kite marire toku iwi i te painga o tenei Ture ki etahi takiwa. Ko te mea tika me hui-hui tahi tatou ki te hanga Ture mo nga whenua Maori. I penei ai takau ki no te mea ka maha nga tau e hanga ana nga Pakeha i te Ture hei whakahaere i nga whenua Maori a taea noa tia tenei takiwa kei te penei ano te mahi a nga Pakeha. E mau ana etahi tikanga o tenei Pire i roto i etahi Ture whenua Maori o mua a ka tuaruatia ano inaianei. E mahara ana ahau me whakaaroaro e te Kawanatanga tenei mea.