Other formats

    Adobe Portable Document Format file (facsimile images)   TEI XML file   ePub eBook file  

Connect

    mail icontwitter iconBlogspot iconrss icon

Nga Korero Paramete: 1881-1885

Wenerei, te 23 o Akuhata, 1884. — Whai Korero Whakahoki

page 11

Wenerei, te 23 o Akuhata, 1884.
Whai Korero Whakahoki.

Wi Pere.—He tauhou ahau ki tenei whare. Ahakoa toku tauhoutanga ehiahia ana ahau kite whakapuaki i etehi kupu rua rua nei. E tautoko aua ahau inga whai korero a te Pirimia kia tukua te Kawanatanga hou nei kite whakahaere ia ratou na tikanga; a kia Kimihia hoki nga mahi ate Kawanatanga kua mutu ake nei. Ki toku whakaaro he nui rawa nga raruraru kua tau mai ki etehi tangata irunga inga mahi a taua Kawanatanga ra. Me ata whakaarohia tenei, ko te ioka kua whakanohoia eratou ki runga kinga kaki anga Maori, he taumaha rawa. Na reira ahau imea ai, Tukua kia mahi te Kawanatanga hou i ona ritenga. Ka kitea e he ana, whakahengia. He pai koinaka. Hapainga. Mehemea ehe ana tetehi tangata o taua Kawanatanga; whakarerea, homai tetehi tangata pai atu. Mehemea, ka tonoa te pooti inaianei, emea ana ahau kaua matou nga mema Maori epooti; kei pooti matapo matou ite mea kaore ano matou kia mohio noa, kowai omatou hoa aroha kei roto itenei whare. E mohio ana matou he nui rawa nga mate etau nei irunga inga Maori. Ko nga mahi a te Minita Maori kua mutu ake nei, e he ana. E rite ana taua Minita kitetehi tangata i huaina ko "Hone." Kaore i iriiria tika tia. He tika tona meatanga ki te wai ko te iri iringa ki te Wairua tapu me te wairua aroha kaore. I mahara ahau irunga toku kuaretanga ite mea e karangatia he "Minita ia mo te taha Maori," a ka atawhaitia eia nga iwi Maori, ka arahina ratou kite huarahi tika, ka akona ratou kia whi whi ai ratou ki te tika ki te ora. Ko to Pakeha ewhiwhi tonu ana kite tika: ahakoa kore a ratou whenua tika noa atu ahakoa kaore i tae kite rua mauo eka tona whenua whiwhi tonu atu. Tena ia ko te Maori, meaha te nui o a ratou whenua kaore e tupono kite rawa ki te tika. Kei te maharahara ahau ki to matou ahua, he tau hou matou katoa iroto itenei whare koia ahau emea nei; Atawhaitia matou. Aua koutou e mauahara. Erangi me huihui tahi tatou ki te ata rapu rapu ite tika mo katoa, mei kore eputa he tohu aroha mo koutou ki nga Iwi Maori o enei motu. He maha oku whakaaro e hia hia nei ahau kite whakapuaki a etehi atu wa. Ko toku tino hiahia kia rapu tahi koutou inga ture pai e ora ai nga Maori ite mea he he ta te Kawanatanga, ta nga Pakeha hoki. Kaore ranei e taea te whakatakoto he ture pai hei whakahaere inga whenua e mau nei ki nga Maori? Ki toku hiahia me mutu inaianei te mahi ate Kawanatanga me nga Pakeha hoki inga whenua Maori. Ko koutou nga Pakeha anake kei te hanga i nga ture e pa nei ki nga Maori. Tukua mai ma matou o mahi, nana ka raruraru kaore he tikanga waiho te he kia matou auake. Mehemea ka homai he ture pai ki o matou aroaro, tena e whakaatea e matou. Kei te tukua mai nga tikanga munui o a matou page 12takiwa inaianei; tera koutou e rongo. A mehemea ka homai he takiwa, he pai te taunga iho. Mehemea ra ka oti a koutou na raruraru, tukua mai hoki he takiwa kia matou. A he tino pai te mutunga iho Ki toku hiahia me mutu rawa te hoko whenua ate Kawanatanga. E ki ana e ruatekau Miriona nga eka a te Kawanatanga etakoto kau ana. Kati ha, me mahi te Kawanatanga kite whakanoho noho tangata ki aua wahi. Waiho ki nga Maori te tikanga whakahaere mo a ratou toenga whenua. Tukua ma nga. Komiti Maori e whakaaro nga whenua a nga Maori. Tera e taea e matou te rapu i tetehi tikanga mo o matou toenga whenua. Ma ia Iwi e mahi tona whenua tona whenua. Ka kaha ano matou kite whakahaere i taua toenga whenua, Tetahi hia hia oku kia taia amatou whai korero ki te reo Maori ka whakahaerea ki nga iwi Maori. Kei manawapa koutou mo te utu mo tenei mahi: he iti noa iho, ekore e pena me nga moni e pau ana e nga Pakeha. Titiro ia; te utu mo te Minita £1,250 ite tau. £210 mo te mema kotahi i te Paremeta. He nui rawa tenei, Koia ahau i mea ai kaua koutou e hopohopo mo tenei moni iti ka pau irunga i tenei mea. Kei te noho matapo nga Maori. Kaore ratou e mohio ki nga mahi emahia ana iroto o tenei whare. Metemea kei Ingarangi noa atu ratou enoho ana kei te pohehe moa iho—Akuanei e huaina ana ko te "Paremete o Niu Tireni" tenei. Koia ahau emea nei me whakamohio nga tangata katoa ki nga mea e mahia iroto itenei whare. Ko koutou e mohio ana, ko matou e noho kuare noa iho ana. He nui aku whakaaro, erangi ka ata waiho e au mo tetehi atu takiwa. Ko taku tino kupu inaianei; mo waiho te Kawanatanga hou kia mahia a ratou tikanga hei matakitaki ma tatou Katoa; pewhea tona mutunga iho! Mehemea ka turakina tenei Kawanatanga inaianei, kowai ka tohu, he pai atu imuri ia ratou. Na reira ahau e mea nei mehemea ka pooti itenei po, kaua nga Mema Maori e pooti; he huaki tutata. E. rangi kei pouri koutou. Ko toku hiahia me toku tikanga ihaere mai ai ki tenei whare, he whakaiti rawa ia ahau iroto ia koutou. A ma koutou ahau e atawhai, ekawe kirunga ki te tika.