Other formats

    Adobe Portable Document Format file (facsimile images)   TEI XML file   ePub eBook file  

Connect

    mail icontwitter iconBlogspot iconrss icon

Nga Korero Paramete: 1881-1885

Motini Kura Maori Mo Taumutu

Motini Kura Maori Mo Taumutu.

H. K. Taiaroa.—E motini ana au kia Komiti te Whare kia whiriwhiria tetahi tono pai ki te Kawana, tenei e tu nei hei Kai-whakahaere mo te Kawanatanga; he tono atu kia whakanohoia kia £800 ki runga ki nga Pukapuka-moni hei hanga i tetahi kura Maori me tetahi whare mo te kai-whakaako ki Taumutu, e tata ana ki Tautipiriti (Southhridge).

Te Tiki (Minita o nga Kura). Ko taku kupu tenei, i tera taenga mai o tenei motini ki te aroaro o te Whare i whakaaetia e au i runga i te mea me ata whiriwhiri ano e au. Na kua kore he take i naianei e tohe ai te mema nei ki tona motini. E kore e taea e te Kawanatanga te whakanoho kia £800 ki runga ki nga pukapuka-moni, engari kua tata te oti tetahi whakaritenga e rite ai te hiahia a te mema nei a Taiaroa,—ara kua tuhi reta te Kawanatanga ki te Poari Kura o Kautipere Nota; a kua penei i naianei te takoto o tenei mea: E whakaae ana te Kawanatanga ki te utu i te hawhe o nga moni mo tenei kura, notemea e ahua nui ana nga tamariki Maori kei reira; na, e whakaae ana hoki te Poari Kura ki te utu i tetahi hawhe notemea he tamariki pakeha ano kei taua takiwa. Heoi ano te mea e raruraru ana i waenganui i te Kawanatanga me to Poari Kura, ko tenei na,—ma tewhea ranei o raua e tiaki te Kura. I naianei kei te hiahia te Poari Kura ma te Kawanatanga e tiaki te Kura, a, e hiahia ana te Kawanatanga ma te Poari ano e tiaki. Ki taku whakaaro ko te mea pai ma te Poari e tiaki te Kura, e whakaae ana te mema o Akaroa ki tenei; koia hoki tetahi o nga tangata o taua Poari, a ki taku mohio tera ia e mea atu ki te Poari kia peratia. Ko tenei ka hangaia ano te kura, ko te mea anake kaore ano kia rite ko te hunga mana e tiaki; otira i runga i nga kupu a te mema mo Akaroa e whakaaro ana au tera ano e whakaae te Poari ma ratou e tiaki the Kura; heoi me mutu te korero kaore he take kia hoatu he moni ki nga pukapukamoni.

H. K. Taiaroa. E whakapai ana au ki nga kupu a te Heketari o te Koroni (a Tiki) ma te Kawanatanga e utu te hawhe o nga moni, ma te Poari Kura tetahi hawhe. E hara taku i te hiahia anake ko nga moni kia whakaaetia mo taua mea, ko taku hiahia nui ke kia whakaakona nga tamariki o nga iwi e rua e noho ana i reira. Ko nga tamariki Maori o reira e nui atu ana i te 20, ko o ratou ingoa katoa i ata tuhia ki roto ki te pitihana i tukua atu ki te Poari. I mua tata ake nei i haere au kia kite i oku whanaunga i reira, na ka kite au i nga tamariki e tae ana nga tau ki te 19, a iti iho etahi. e haereere noa iho ana i reira kaore rawa he mea he whakaako i te matauranga ki a ratou. E hara i te mea mo aua tamariki anake i kaha ai au ki te tohe i tenei kura, engari e whai ana au kia tu he kura hei painga tuturu mo nga tupuranga o muri ake nei. E whitu maero te mamao atu o te Kura o Tautipiriti i Taumutu, no reira ko nga tamariki o Taumutu e haere ana ki taua kura, e pau ana ia ratou nga maero 14 te haere i te ra kotahi. I te haerenga o te Mema Maori o te Pito Whakararo (Mohi Tawhai) ki reira, i na tata ake nei, i kite ia e ara rawa ana nga tamariki i te ata-po kia ahei ai ratou te tae atu ki te Kura i Tautipiriti i te 9 o nga haora i te ata. E hara i te mea mo aku tamariki taku e korero nei notemea kaore ratou i te pera me nga tamariki o Taumutu, e kaha ana aku Tamariki ki te haere ki nga kura o etahi atu takiwa; engari e hiahia ana au kia tu he kura Maori mo nga tamariki ano e noho ano ki Taumutu. E tika ana he kura ano kei te tahataha o Waihora e wha maero te tawhiti atu, engari he kino te rori haerenga atu ki reira, a e kore hoki e tata nga tamariki pakeha o te taha whakatetonga ki taua kura. I roto i te pitihana i tukua atu e nga iwi e rua ki te Poari Kura nui atu i te wha tekau nga tamariki e whakahuatia ana i roto, a e maha ano nga tamariki o te pito whakatetonga kihai i whai taina kia tuhia o ratou ingoa. Kua rongo nei au i nga kupu a Te Heketari o te Koroni e pai ana kia whakaae au, engari ka ki atu ano au page 47ki te Whare me tere tonu te whakatu he kura ki reira. Ki taku whakaaro hoki e tika ana nga korero a te mema mo Akaroa tera ano e awhina mai te Poari Kura, era ratou e utu i te hawhe o nga moni e pau ana i te whakaara i taua kura. Kua tae mai tetahi reta a te Poari ki au e whakaatu mai ana kei te whakaae tonu ratou ma ratou tetahi wahi o taua mahi. Penei nga kupu o taua reta:—

"8 o Noema, 1881.

"E Ta,—E tuhi atu ana au ki a koe mo te Pitihana i tukua mai nei e koutou e nga tangata o Taumutu,—Maori, Pakeha—ki te Poari; e tono nei keutou kia hanga he kura ki taua takiwa; i tae atu tau Pitihana ki te Poari i te Taite nei. Ko taua kura hei kura ke mo nga Maori te nuinga, na ko aua kura kei raro ke i te Tari Kura, kua tukua atu e te Poari ki te Minita, i runga i te whakaaro mehemea ka whakaae te Kawanatanga kia hanga he kura ki reira, me te titiro hoki he maha nga tamariki Pakeha, tera ano e whakaae te Poari ma ratou e utu te hawhe o nga moni mahi i taua kura.—Na,

"J. V. Koropana-Wiiri,
"Heketari.

"Kia H. K. Taiaroa,
"Taumutu."

Na ko te reta i tae mai ki au a to Kawanatanga i rereke i ta te Poari. Penei tau reta:—

"Tari Kuaa,

"Poneke, 21 Pepuere, 1882.

"E Ta,—Kua whakahaua ahau a te Minita mo nga kura kia utua atu to reta o te 17 o Hanuere, 1882, mo te whakatu kura ki Taumutu.

"Kua whakahaua ahau kia tuhi penei atu ki a koe. I runga i te ata whiriwhiringa mo tenei mea, e hara te Kura o Tautipiriti i te kura tutata ki Taumutu, engari ko te kura i te tahataha o Waihora e toru maero me te hawhe te matara atu i to kainga, ko te huarahi e tika ana ma roto i te tekihana e noho na koe i runga.

Kaore e kitea he take kia hanga te kura e tonoa na e koe i roto i to pukapuka.

—Na, "Home Hitirapa.

"Kia H. K. Taiaroa,
Taumutu, Tautipiriti."

Koia nei te take o taku motini, notemea i kite au i rereke te reta a te Kawanatanga i ta te Poari. Engari i naianei kua ronga au i nga kupu a te Minita mo nga Kura (a Tiki) e whakaae ana te Kawanatanga ki tenei tono, heoi me whakaae hoki au. Ko taku hiahia nui me tu tonu i naianei te kura, ko tenei ka unuhia e au taku motini.