Other formats

    Adobe Portable Document Format file (facsimile images)   TEI XML file   ePub eBook file  

Connect

    mail icontwitter iconBlogspot iconrss icon

Acts Affecting Native Lands, Etc. (In English and Maori), Passed by the General Assembly, Session 1906.

Niu Tireni. Ture Whakatikatika I Te Ture Rahui Mo Nga Wahi Purotu

[ko te tohutoro i roto i te reo Pākehā]

page 1

Niu Tireni. Ture Whakatikatika I Te Ture Rahui Mo Nga Wahi Purotu.

1906, No. 46.
He Ture hei Whakatikatika i "Te Ture Rahui mo nga Wahi Purotu, 1903."

[29 o Oketopa, 1906.]
Kua Meinga Hei Ture e te Runanga Nui o Niu Tireni e noho huihui ana i roto i te Paremete, a i runga ano hoki i tona mana ara:—
1.Te Ingoa Poto o tenei Ture ko "Te Ture Whakatikatika i te Ture Rahui mo nga Wahi Purotu, 1906," a me uru hei wahi mo, a me korero tahi raua ko, "Te Ture Rahui mo nga Wahi Purotu, 1903 "(ka huaina i raro nei ko "te tino Ture").
2. I roto i tenei Ture mehemea kaore e rereke ana i te tikanga o ona kupu,—
"Whenua Karauna" tona tikanga ko nga whenua Karauna e whakaaturia nei e "Te Ture Whenua, 1892":
"Minita" tona tikanga ko te Minita kei a ia i taua wa e whakahaere ana nga tikanga o te tino Ture:
"Tangata nona" tona tikanga ko te tangata kua rehitatia nona te whenua i raro i "Te Ture Rehita Tiiti, 1868," me "Te Ture Whakawhiti Whenua, 1885," ranei:
"Whenua paraiweti" tona tikanga he whenua no tetahi atu tangata e hara nei i te Maori; a e uru ana ki taua kupu te whenua Karauna i rahuitia i mua a i whakataua ki etahi kai-tiaki ki tetahi ropu kaporeihana ranei, ahakoa e tetahi Ture Paremete i runga ranei i tetahi atu huarahi, mo tetahi take e pa ana ki te katoa, mo tetahi whakawhiwhinga ranei, ahakoa kua whakataua peratia te whenua kaore ranei:
"Rahui" tona tikanga he rahui i raro i te tino Ture.
3. Mo runga i nga tikanga o tenei Ture tenei kua whakaturia he Poari, e huaina ana ko "Te Poari Tiaki i nga Whenua Purotu," ona mema ko—
  • Te Kai-ruri Tianara:
  • Te Kai-whakahaere-Tianara o te Tari mo nga Turihi me nga Wahi Haerenga Ora:
  • Te Komihana o nga Whenua Karauna mo te takiwa whenua kei reira nei ia whenua e meatia ana kia hokona kia whakahaerea ranei i raro i tenei Ture:page 2
  • Engari e tu ai te Komihana mo nga Whenua Karauna hei mema mo taua Poari kei te tuponotanga anake ki nga keehi e whakahaerea ana nga mana o taua Poari mo runga mo tetahi whenua e takoto ana i roto i te takiwa whenua e tu ana ia hei Komihana.
4. Ka ahei te Kawana i ia wa i ia wa ki te whakatu i tetahi tangata totika hei Hekeretari mo te Poari, a ka ahei ano ki te whakatu kia kotahi kia maha atu ranei he Kai-titiro i runga i tana e whakaaro ai e tika ana mo runga mo nga tikanga o tenei Ture, me te whakarite i nga mahi me nga mana mo ratou.
5. Me tahuri taua Poari, ina whakahaua e te Minita ki te pera, ki te tirotiro i ia whenua whai purotu, whai ingoa rongo nui ranei, he waiariki ranei kei runga, me te whakahaere uiuinga mo runga i aua mea me te ripoata atu ki te Kawana; a i ia wa i ia wa me tohutohu i nga whenua ahakoa whenua Karanua, whenua paraiweti, ki ta te Poari whakaaro e tika ana kia rahuitia tuturutia hei rahui purotu, rahui waiariki, rahui wahi rongo nui ranei.
6.
(1.) Mehemea he whenua Karauna te whenua e tohutohungia ana kia rahuitia ka ahei te Kawana i runga i te Paunitanga ki te ki he rahui taua whenua i raro i te tino Ture.
(2.) Mehemea e hara te whenua i te whenua Karauna ka ahei kia tangohia hei mahi mo te katoa i raro i "Te Ture mo nga Mahi Nunui, 1905," a ka pa nga tikanga o taua Ture ki reira, a ko te whenua i tangohia peratia ka kiia he rahui i raro i te tino Ture.
7. Mehemea ko te whenua e tangohia peratia ana kaore e whakapau ana i nga eka i uru ki tona taitara, ka ahei te Kawana ki te tango i te toenga o taua whenua e uru ana ki taua taitara, i tetahi wahi ranei o taua toenga.
8.

I raro ano i nga tikanga o ia Ture motuhake ko ia rahui i raro i te tino Ture kaore e taea te tuku:

Engari ko te whenua i tangohia i raro i nga tikanga o te tekiona whakamutunga i runga ake nei ka ahei te whakawhitiwhiti mo tetahi atu whenua e maharatia ana e te Poari e pai ana kia rahuitia hei rahui purotu, waiariki, wahi rongo nui ranei, a ka ahei ranei te tuku, ano he whenua Karauna i raro i "Te Ture Whenua, 1892," a ko nga moni tuturu i whiwhi ai i runga i taua tukunga ka kiia he moni i whakaritea mo nga tikanga o te tino Ture.

9. Ia whenua paraiweti ina panuitia hei rahui i raro i te tino Ture hei reira tonu mutu ai te tau ki raro ki tetahi atu rahuitanga o mua atu i mahia i raro i tetahi atu Ture.
10. Ka ahei te Minita i ia wa i ia wa ki te hanga i ana tikanga i mahara ai e tika ana e taiapatia ai e tiakina ai aua rahui.
11. Ka ahei kia whiua ki tetahi whaina kaua e nui atu i te kotahi rau pauna ia tangata e tahuri ana, i muri i te kahititanga o te Panuitanga o tetahi whenua Karauna hei rahui, o tetahi whakaaturanga ranei i raro i tekiona tekau ma waru o "Te Ture mo nga Mahi Nunui, 1905," e whakaatu ana i tetahi atu whenua e whakaarohia ana kia tangohia hei rahui,—
(a.) Ki te tahu ia i te ahi ki runga ki te rahui; ranei
(b.) Ki te tapahi ki te hari atu ranei ia i tetahi rakau ki te tua ranei ia i nga ngaherehere o runga, ki te kore i whakaaetia-a-tuhituhitia e te Minita; raneipage 3
(c.) Ki te whakararuraru ia ahakoa pewhea i tetahi rahui, ki te whakakino ranei ia i nga ahua purotu me nga wahi rongo nui o taua rahui.
12. Ka ahei te Kawana i ia wa i ia wa, i runga i tana ota Kaunihera i kahititia, ki te hanga i nga rekureihana e maharatia ana e ia e tika ana e tau ana ranei hei tino whakatutuki rawa i nga tikanga o te tino Ture me tenei Ture.
13. Ko tekiona rua tae atu ki tekiona rima o te tino Ture kua whakakore e tenei Ture, ara, nga wahi o aua tekiona e taupatupatu ana i nga tikanga o tenei Ture.
page break