Other formats

    Adobe Portable Document Format file (facsimile images)   TEI XML file   ePub eBook file  

Connect

    mail icontwitter iconBlogspot iconrss icon

[Native Reserves Act 1873]

Wahi Rahui e Waiho Ana Mo Etahi Tikanga Tuturu

Wahi Rahui e Waiho Ana Mo Etahi Tikanga Tuturu.

41. Ki te mea kua wehea ketia i mua ai, ka wehea ketia e mua Me waiho etahi whenua mo etahi tikanga tuturu. ake ranei, etahi whenua hei painga mo nga Tangata Maori, etahi noa atu ranei o ratou, e tika ana ma te Kawana i roto i tona Runanga, i runga i te tono a te Poata Tohutohu o te Takiwa, e waiho aua whenua hei turanga whare karakia, hei tanumanga tupapaku, hei turanga hei oranga kura, whare turoro, me etahi atu mea e tau ai he pai he oranga ki runga ki aua Tangata Maori, a mana ano hoki e tuku tetahi karaati etahi karaati ranei, hei whakatumau atu i aua whenua ki te Komihana Whenua-Kahui Maori o te takiwa, ki tetahi tangata kotahi, ki etahi tangata maha atu ranei, ki tetahi hunga whakakotahi, ki etahi hunga whakakotahi ranei hei runanga, hei Kai-tiaki mo aua whenua—me riro atu aua whenua ki a ratou whakahaere ai i runga i nga tikanga e kitea ana he mea tika.
42. Kei nga wahi whenua kua ata motuhia kua waihotia i mua ai, e meatia ana ranei kia peratia a mua Ma te Kawana e tuku ki etahi Kai-tiaki nga whenua kua waihotia e nga tangata Maori hei tikanga kura, aha atu. ai, e etahi Tangata Maori e tika ana o ratou take ki runga ki aua wahi whenua, hei tunga whare karakia, hei tanumanga tupapaku, hei oranga ranei hei whakatuturutanga, kura, whare turoro, me etahi atu mea e tau ai he painga ki runga ki aua Tangata Maori, ka tika ia i reira ai ma te Kawana i roto i tona Runanga, i runga i te whakaae a aua Tangata Maori, e puta ana mai i te ara kua takoto i roto i tenei Ture (tirohia tekiona 36), mana e tuku atu aua whenua, i raro ano i nga tikanga o tenei Ture, ki tetahi ki etahi tangata ranei, ahakoa no te iwi Pakeha no te iwi Maori ranei, ki tetahi hunga whakakotahi, ki etahi hunga ranei kua whakakotahitia hei runanga, kua karangatia e aua Tangata Maori ake ano, e tetahi tangata atu ranei mo te taha ki aua Tangata Maori.
43. Na no te mea e tika ana kia tangohia mai etahi wahi whenua Ka tangohia mai i roto i nga whenua riro i te rau o te patu etahi hei tikanga whare turoro, hei aha atu. i roto i nga whenua i tangohia mai i nga Tangata Maori i runga i te rau o te patu kia waihotia hei painga hei tikanga mo nga Tangata Maori noa atu o te Koroni, ara hei mea whakatakotoranga tikanga mo nga tangata e mate ana, e porangi ana ranei; tetahi ko etahi atu wahi hoki o aua whenua kia waiho hei whenua-rahui tuturu kia riro nga moni e puta mai ana i runga i aua wahi hei orange mo nga Tangata Maori kua tino kaumatuatia kua turorotia i etahi wahi noa atu o te Koroni: Na, ka meingatia he mea tika ma te Kawana i roto i tona Runanga e wehe ketia atu e waiho etahi noa atu whenua e takoto ana i roto i tetahi noa atu takiwa kua whakaturia i raro i nga tikanga o "Te Ture Whakanoho Whenua o Niu Tirani, 1863," hei whakatakotoranga tikanga mo nga tangata e mate ana, e porangi ana ranei, o te iwi Maori, a e ahei ano hoki ia (te Kawana) ki te tuku karaati hei whakatumau atu i aua whenua ki te Komihana Whenua-Rahui Maori o te Takiwa Whenua Rahui i takoto ai aua whenua mo nga tikanga kua korerotia ra, mo etahi noa atu ranei o aua tikanga, a ma taua Komihana e tuku, i raro i nga tikanga o te tekiona e toru te kau ma rua o tenei Ture, nga moni e puta noa mai ana me nga moni e puta mai ana i ia tau i ia tau i runga i aua whenua, mana e tuku e hoatu aua moni ki runga ki tetahi, ki taua rua ranei, o nga tikanga ki raro nei, ara:—
(1.) Te utunga mo te mahinga me te tiakanga o nga tangata mate me nga porangi e te takuta, hei oranga hoki mo aua tangata i te wa e tiakina ana e mahia ana e te takuta.page 12
(2.) Te utunga i nga reti me te hanganga, me ka pakaru, i nga whare i noho ai aua tangata mate, porangi ranei, i te wa e tiakina ana e mahia ana e te takuta.
44.Ma te Kawana e whakaae nga Tari Maori i Akarana i Onehunga. Apiti B. Ka tika ano ma te Kawana i roto i tona Runanga e tuku nga whenua kua whakaaturia i roto i te Apiti ki "Te Ture Tari Maori o Akarana me Onehunga, 1867," a kua whakahuatia aua whenua i roto i te Apiti B ki tenei Ture, mana e tuku aua whenua, etahi wahi noa atu ranei o aua whenua, ki tetahi noa atu Komihana Whenua-Rahui Maori o tetahi noa atu takiwa i takoto ai aua whenua, te wahi ranei o aua whenua e tukua ana, hei tikanga whakatuturutanga tari Maori, a ka puritia ka whakahaeretia ano hei pera; a kia oti ra ano aua whenua te tuku pera, me waiho aua whenua i a te Kuini mau ai hei whenua mo aua tikanga kua kiia ra.
45.Ma nga Maori e rahui e whenua. Apiti C. E tika ana nga tangata Maori nana tetahi whenua, ahakoa he whenua kua whakakorea te take Maori ki runga, e mau tonu ana ranei te take Maori ki runga, e tika ana ratou ki te tuku i o ratou mana me o ratou whaitikangatanga katoa ki runga i taua whenua ki a te Komihana Whenua-Rahui Maori o te takiwa i takoto ai taua whenua, ko te pukapuka tuku me rite ki te ahua i te Apiti C ki tenei Ture; a e tika ana hoki kia whakaaturia e ratou i roto i taua pukapuka, i tetahi atu pukapuka ranei i tuhia i taua taima ano, i muri iho ranei, nga tino tikanga i tukua ai e ratou taua whenua ki taua Komihana Whenua-Rahui Maori i runga i te mana o taua pukapuka tuku; a ko taua whenua, ara ko te wahi o taua whenua e rite ana ki nga mana me nga whaitikangatanga kua tukua ra ki roto i taua pukapuka, ka kiia hei whenua-rahui Maori i raro i nga tikanga o tenei Ture: Otira tenei ka whakaritea ki te mea ka hiahia etahi tangata Maori e whai whenua ana, ara ia, nga tangata nana te tino tikanga ki runga ki tetahi whenua kua tukua inaianei ki tetahi Komihana Whenua-Rahui Maori, Kai-tiaki ranei, ki te hiahia ratou kia whakaritea he tikanga tiakanga ke atu mo taua whenua i to te tuhinga kua tuhia ki roto ki te pukapuka tukunga o taua whenua, ka tika te Kawana i roto i tona Runanga, me ka tae atu ki a ia he pukapuka tono pera kua tuhia ki o ratou ingoa e nga tangata katoa nana taua pukupuku tukunga me nga kai tiaki ano hoki, ka tika kia whakaputaia ketia, ki runga ki te Kupu Runanga, nga tikanga i roto i taua pukapuka tukunga hei painga mo aua tangata Maori e whai tikanga ana ki runga ki taua whenua.
46.Ma te Komihana e e mea kia whakakorea te take Maori. Kei nga whenua katoa e tukua ana ki a te Komihana Whenua-Rahui Maori, penei me te mea kua korerotia nei i runga tonu ake nei, a kaore ano kia whakakorea te take Maori me te mana Maori ki runga ki taua whenua, e tika ana ma taua Komihana e kawe i taua whenua ki roto ki te Kooti Whenua Maori kia whakangaromia te take me te mana Maori ki runga ki taua whenua, a ko te mahinga ki roto ki te Kooti me whakahaere pera tonu ano me te mea i kawea ki te Kooti e nga Maori nana te whenua, nana hoki i tuku taua whenua ki a te Komihana Whenua-Rahui Maori; engari ko te Karauna karaati e tukua mai i runga i taua mahinga me tuhi ki a te Komihana Whenua-Rahui Maori o te takiwa i takoto ai aua whenua, a ka mau tonu ia ki aua whenua ki runga ki nga tikanga i whakaritea ai aua whenua, ki runga ranei i etahi o aua tikanga e mau ana i taua taima e ahei ana ranei te whakamana.
47.Nga tikanga tiakanga e mau ai etahi whenua ki te tangata ma te Kawana i roto i tona Runanga e whakarite. I te wa kaore ano kia oti noa i nga Maori e tuku ana i aua whenua, pera me te mea kua korerotia ra, te whakaatu i nga tino tikanga e mau ai aua whenua ki a te Komihana Whenua-Rahui Maori, me mau noa ki a ia i runga i etahi tikanga, hei painga mo nga Maori nana i tuku, kua korerotia i roto i te tekiona toru te kau ma wha o tenei Ture.