Other formats

    Adobe Portable Document Format file (facsimile images)   TEI XML file   ePub eBook file  

Connect

    mail icontwitter iconBlogspot iconrss icon

[Native Reserves Act 1873]

Whakakorenga i Te Take Maori

Whakakorenga i Te Take Maori.

35. Kei nga wahi kua ata motuhia, kua waihotia ranei, etahi Nga tikanga o tenei Ture ka puta ki runga ki nga whenua kaore ano kia whakangaromia te take Maori, i runga ano ia i te whakaae a nga tangata Maori. whenua hei painga mo nga Tangata Maori, mo etahi ranei o ratou, kei nga wahi ranei kua hokona atu he whenua e te tangata Maori, a kua puritia kua porohitatia, e meatia ana ranei kia puritia kia porohitatia, tetahi wahi i roto i taua whenua kua hokona ra, engari ko te ingoa me te mana Maori i runga i aua wahi e puritia ana e porohitatia ana kaore ano kia whakakorea noatia katahi ka tika ma te Kawana i roto i tona Runanga, i runga i te whakaae a aua Tangata Maori, e matauria page 10e kitea i runga i te ara kua whakatakotoria e tenei Ture, e karanga hei Whenua-Rahui Maori aua tu whenua ki ta tenei Ture i mea ai, a ka taka aua whenua ki raro ki te mana o tenei Ture.
36.Ma tetahi tangata e whakaritea e te Kawana e ui ki te whakaae a nga tangata Maori. Me whakarite e te Kawana i roto i tona Runanga tetahi tangata matau hei ui hei whakarongo ki te whakaae a aua Tangata Maori, a ko taua tangata me haere tana mahi i runga i nga ritenga e whakatakotoria e te Kawana hei pera, a me whakaatu hoki tana e kite ai ki a te Kawana. Na, ko te whakaaturanga a taua tangata, ki te paingia ki te tangohia e te Kawana, ka kiia hei tumautanga mo taua whakaae a aua Tangata Maori, a ko te mauranga ko te panuitanga o taua whakaaturanga a taua tangata ki roto ki te Kahiti Kawanatanga o te Koroni ka kiia hei whakakitenga i taua whakaaetanga e mohiotia ai kua whakaae ratou.
37.Tukunga ki te Kooti Whenua Maori. Kei nga kimihanga pera e marama ai te whakaaetanga a nga Maori e whai tikanga ana ki te whenua kia kawea mai taua whenua ki raro ki te mana o tenei Ture, mehemea he tikanga whaitaketanga ki te whenua kei roto, ki te puta ake tetahi tikanga ritenga Maori ranei, e tika ana ma te tangata e whakahaere ana i taua kimihanga e kawe i taua tikanga ritenga Maori ranei kia whakaotia e te Kooti Whenua Maori o te takiwa, a ma taua Kooti e whakarongo e whakaoti i taua mea: A ko te tangata nana i kawe ki te Kooti me haere tona tuhinga whakaaturanga o taua mahi ki runga ki ta te Kooti i whakaoti ai.
38.Whakawakanga take e te Kooti Whenua Maori. Kei nga uinga me nga mahinga pera hoki, ki te mea e tino ngaro ana e tino uaua ana nga tikanga whaitaketanga ki te whenua e kore ai e kitea maramatia, e te tangata e whakahaere ana, te whai tikangatanga a te tangata ki etahi wahi o taua whenua, na e tika ana taua tangata, i runga i te whakaae a etahi o nga Maori e tohe ana he take ta ratou ki runga ki taua whenua, kia tono ki te Kooti Whenua Maori o te takiwa i runga i te ingoa o aua Maori e whakaae ana, a hei tangata hapai ia i te mahi mo ratou, kia whakawakia te take ki taua whenua, a me mahi tonu te Kooti ki te kimi i te take i runga i nga tikanga o nga whakawakanga noatanga atu: A ka puta te kupu whakaoti a te Kooti, ma taua tangata e ui ana ki te whakaae a nga Maori kia kawea mai taua whenua ki raro ki te mana o tenei Ture e whakaoti marire i nga tikanga e kore ai te ingoa me te mana me te take Maori ki runga ki taua whenua, a ka whakaatu atu ki a te Kawana i runga i nga tikanga kua whakaritea e tenei Ture.
39.Mahinga i runga i.te whakakorenga o te take Maori Kei nga meatanga e ki ana, i runga i nga ritenga me nga tikanga o nga Ture kua whakahuatia ki roto ki te Apiti A, ki tenei Ture ranei, me matua whakaae nga Tangata Maori e ahei ai te whakauru whenua ki roto ki nga tikanga me nga whakamahinga o aua Ture, o tenei Ture ranei, ka tika ma te Kawana, i muri o tona kitenga i te whakaaetanga a aua Maori i runga i te tikanga kua korerotia i runga ra, e whakaputa mai he Kupu Panui i roto i tona Runanga he ki mai kua kitea kua taea taua whakaae (a aua Tangata Maori) katahi ka kiia ko te mana me te ingoatanga o nga Tangata Maori ki runga ki taua whenua i putu ai taua Kupu Panui (a te Kawana) ka kiia kua whakakorea a e kore tonu ana; a ko taua whenua, i muri atu o te ra i puta ai taua Kupu Panui i roto i te Runanga, ka riro atu ka mau ki a te Kuini hei whenua mo nga tikanga, kei raro hoki i nga whakaritenga, o tenei Ture, me te mea ra ano i ata tukua mariretia e aua Tangata Maori ake ano ki a te Kuini.
40.Panuitanga o te whakakorenga take Maori. Ka puta he panuitanga i roto i te Kahiti o Niu Tirani e kiia ana na te Kawana, na raro ranei i tona mana, taua panuitanga, e mea ana ko te take me te mana Maori i runga i tetahi whenua-rahui Maori kua whakaaturia ki roto ki taua panuitanga kua whakakorea i mua atu o tetahi ra kua tuhia iho ano ki roto ki taua panuitanga, mo runga i nga tikanga katoa ka kiia hei tino whakakitenga ia ko te take Maori ki runga ki te whenua kua whakaaturia ki roto ki taua panuitanga kua whakakorea i tetahi takiwa ki mua atu o tetahi ra kua tuhia iho ano page 11ki roto ki taua panuitanga, a i taua takiwa kua kore he take Maori ki runga ki taua whenua, ara e hara ia i te whenua Maori e mau ana ki nga Maori i runga i o ratou tikanga me nga ritenga Maori; na, te mea e mohiotia ai he pono he tika taua panuitanga me whakakite kau ko te Kahiti o Niu Tirani i noho ai ki roto, me te kupu hoki ki roto a te Kai-ta o te Kawanatanga nana taua Kahiti i mahi atu.