Other formats

    Adobe Portable Document Format file (facsimile images)   TEI XML file   ePub eBook file  

Connect

    mail icontwitter iconBlogspot iconrss icon

[Native Reserves Act 1873]

Nga Tikanga Noa Atu Mo Te Whakahaeratanga

Nga Tikanga Noa Atu Mo Te Whakahaeratanga.

24. E tika ana ma te Kawana i roto i tona Runanga e whakatakoto Ma te Kawana i roto i tona Runanga e whakarite he tikanga. tikanga i etahi taima (e mohiotia ana i roto i tenei Ture, puta noa atu, ko nga "whakaritenga-tikanga noa") hei whakarite tikanga e whakaaetia ai etahi riihi i raro i nga tikanga o tenei Ture.
25. Kei roto i aua whakaritenga.tikanga noa kua kiia ra i runga Nga tikanga hei noho ki roto i taua whakaritenga tikanga. me whakarite he tikanga e taea ai e tika ai enei tikanga ki raro nei, are:—
(a.) Kei nga riihitanga katoa o etahi whenua wahanga no tetahi wahi-rahui Maori ko nga moni reti e waiho ana ki a te Komihana Whenua-Rahui Maori me tika tonu me rite tonu ki te whenua e retia ana.
(b.) Kei runga i nga riihitanga katoa e kore e tika kia tangohia he whaine, he moni homai wawe ranei, ki te kore e matua whakaaetia e te Kawana.
(c.) Kei nga riihitanga katoa e kore e tika kia takoto he tikanga e kore ai e taea te whiu ki ta te Ture te tangata i a ia te riihi mo tana ata whakamaumau, ata whakakino ranei, i tetahi mea mehemea ka pera ia.
(d.) Kei nga riihitanga katoa e kore te Komihana Whenua-Rahui Maori nana i whakarite taua riihi e tika kia whai wahi kia whai tikanga ki roto.
(e.) Kei nga riihitanga katoa e whakaritea ana e tetahi Komihana Whenua-Rahui Maori, i runga i te tikanga whakaae kua korerotia i roto i te tekiona whitu, e kore e tika kia takoto he tikanga he whakaritenga ranei ki roto hei painga mona ake.
page 8
26.E ahei ana kia whakaritea he tikanga whakahaere mo nga wahi rahui. E tika ana hoki ma te Kawana i roto i tona Runanga i etahi taima, i raro ano i nga tikanga o tenei Ture, e whakatakoto tikanga (e noho ana ano puta noa i tenei Ture i roto i nga tikanga o te kupu "whakaritenga-tikanga noa") mo te whakahaeretanga o nga whenuarahui Maori i roto i tetahi takiwa, mo te whakahaeretanga me te whakapaunga hoki o nga moni e puta mai ana i runga i aua wahirahui i ia tau i ia tau, me te tirotirohanga hoki me te kautatanga i nga moni katoa e puta mai ana i runga i te whakahaeretanga o aua moni: Engari e kore e tika aua whakaritenga-tikanga kia poka ke i nga tikanga e mau ana i taua taima, e ahei ana ranei te whakamana i runga i tetahi whenua-rahui Maori e mau ana i tetahi Komihana Whenua-Rahui Maori i taua taima ano; tetahi hoki, e kore tetahi taha o tetahi wahi-rahui Maori, nga moni ranei e puta mai ana i runga, e meatia i roto i aua whakaritenga tikanga kia whakaangaia ketia i tetahi tikanga e puta mai ai he painga mo te tangata, nga tangata ranei, e tau ana ki a ratou nga tikanga o taua wahi-rahui.
27.E ahei ana te whakaputa ke i aua tikanga. E ahei ana te Kawana i roto i tona Ruanga i etahi taima ki te whakaputa ke etahi, katoa ranei, o nga whakaritenga-tikanga e whakaturia i raro i tenei Ture, a ka panuitia aua whakaritenga-tikanga i roto i te Kahiti o Niu Tirani me te Kahiti Maori ka mana tonu ki to te Ture tona mana.
28.Ma te Komihana e whakaatu atu. Ma te Komihana Whenua-Rahui Maori o ia takiwa o ia takiwa ka whakaritea i raro i tenei Ture e tuhituhi ki a te Kawana tetahi pukapuka whakaatu i nga wahi whenua-rahui Maori katoa i roto i tona takiwa, ko te ahua o taua pukapuka me rite ki ta nga whakaritenga-tikanga noa (kua kiia ra kia whakatakototia) e whakaatu ai. Me tuhi e ia taua pukapuka i tetahi takiwa kaore e nui atu i nga marama e ono i muri tonu o te takiwa i whakaturia ai ia, me tuhi e ia he pukapuka pera i roto i nga tau katoa o tona turanga, i te takiwa me te ra e whakaritea i roto i aua whakaritenga-tikanga noa.
29.Tetahi atu whakaaturanga. Me apiti hoki e te Komihana Whenua-Rahui Maori ki taua pukapuka whakaatu, a ka hoatu ano ki a te Kawana, tetahi atu pukapuka tika hei tino whakaatu marama rawa i te ahua me te peheatanga i taua taima ano o nga whenua-rahui Maori katoa i roto i tona takiwa, hei whakaatu hoki i nga moni katoa kua riro mai ki a ia nga moni kua whakapaua hoki e ia i runga i aua wahi-rahui.
30.Kapi o te pukapuka whakaatu ka hoatu ki te Runanga o te Kawanatanga. Me whakatakoto ki te aroaro o nga Whare e rua o te Runanga Nui o te Paremete tetahi kapi o nga korero whakaaturanga me nga kautatanga moni katoa kua hoatu ki a te Kawana i raro i nga tikanga o tenei Ture. Me hoatu aua kapi ki te aroaro o nga Whare o te Runanga i te Huinga tuatahi i muri i te taenga o aua pukapuka ki a te Kawana, otira ki te tae atu aua kapi i te wa e noho ana te Paremete penei me hoatu tonu i reira ai ano, a ko aua korero whakaaturanga me taua kautatanga me ta ano hoki ki te reo Maori.
31.Tikanga whakahaere mo nga Komihana. Kei nga meatanga katoa kaore ano kia takoto i roto i tenei Ture he tikanga hei whakariteritenga mo te whakahaeretanga o nga mahi ma nga Komihana Whenua-Rahui Maori e whakaturia ana i raro i tenei Ture, na ma te Kawana i roto i tona Runanga e whakatakoto etahi wharitenga-tikanga, a ka panuitia ki te Kahiti o Niu Tirani, me te Kahiti Maori, hei tikanga whakahaere mo aua Komihana, hei tirotirohanga hoki mo a ratou kautatanga moni.