Other formats

    Adobe Portable Document Format file (facsimile images)   TEI XML file   ePub eBook file  

Connect

    mail icontwitter iconBlogspot iconrss icon

Ture Taiapa

Nga Kupu Apiti

page 13

Nga Kupu Apiti .

Kupu Apiti A.

(1.) Nga tu Ahua o nga Taiapa Totika.

1.He taiapa pou me nga reera, kaore i hoki iho i te 3 putu 9 inihi te teitei, me rakau kaha, me u ki te whenua, kaua e iti iho i te wha reera, kaua e nuku atu i te 5 inihi te whanui o te wahi puare i waenganui o nga reera a raro, i waenganui hoki i te reera o raro me te mata o te whenua, kaua e nuku atu i te 9 putu te tatahi o nga pou.
2.He taiapa wawa me te waea, kaua e hoki iho i te 3 putu 9 inihi te teitei, merakau kaha, u ki te whenua, kia kotahi kia maha atu ranei nga waea: ko nga waea kaua e ririki iho i te nama 8 me waea tiira, me rino pango, me rino ma ranei; konga wawa me pou ki te whenua me titi ki te tepara me whiri ranei ki nga waea kia u ai kia tika ai te tu ki runga, a kaua e nuku atu i te 3 inihi te whanui o tepuare i waenganui o ia wawa o ia wawa.
3.He taiapa peringi, kaore i hoki iho i te 3 putu 9 inihi te teitei, he pou menga reera e rua, he rakau whakatutu mea kani mea wawahi ranei, e whakatuturia ana, e neeratia ana ki nga reera e rua kia u, kaua e nuku atu i te 4 inihi tewhanui o te puare i waenganui o ia rakau o ia rakau whakatutu.
4.He tino taiapa waea, kaua e iti iho i nga waea e whitu he mea kukume kia maro, kia ono ranei nga waea me te reera mo rungu ake, he waea putaratara ranei, me rakau patene me whakawiri ranei ki te waea i waenganui i nga pou, konga pou me rakau kaha me rino ranei, kia u ki te whenua, ko nga pou kaua e hoki iho i te toru nga pou ki te tiini kotahi; ko te waea o runga kaua e hoki iho i te 3 putu 9 inihi te teitei ake i te mata o te whenua; ko nga waea me kaua e ririki iho i te nama 8 me waea tiira, me rino pango, me rino ma ranei. Kaua e nuku atu i te 5 inihi te whanui o te wahi puare i waenganui o nga waea e toru o raro, o te waeu o raro rawa ranei me te mata o te whenua.
5.He tino taiapa waea, kaua e iti iho i nga waea e whitu he mea kukume kia maro, kia ono ranei nga waeu me te reera mo runga ake, he waea putaratara ranei, me nga rakau patene kaore e neke atu ana i te 6 putu te matara, ko nga waea me titi ki te tepara me whakaputa ranei ma roto i nga patene, ko nga patene he rakau kaha me rino ranei, me pai me u te hanga: ko nga pou me kaua e hoki iho i te toru pou ki te tiini kotahi; ko te waea o runga me kaua e hoki iho i te 3 putu 9 inihi te teitei ake i te mata o te whenua, a ko nga waea me kaua e ririki iho i te nama 8 me waeu tiira, me rino pango, me rino ranei. Kaua e nuku atu i te 5 inihi te whanui o te wahi puare i waenganui o nga waea e toru o raro, o te waea o raro rawa ranei me te mata o te whenua.
6.He taiapa kowhatu, mea hanga pai me taiapa kaua, kaua e hoki iho i te 4 putu te teitei, kaua e hoki iho i te 2 putu 9 inihi te matotoru o raro.
7.He taiapa tupu puputu.
8.He taiapa runei he mea huihui no etahi o aua tu ahua taiapa kua whakahuatia ake nei, kaua e hoki iho i te 3 putu 9 inihi te teitei.
9.Ko etahi atu tu taiapa (me uru ki tenei kupu ki te "taiapa" te awa tetahi awa keri ranei) e whakaaetia ana i waenganui o nga hunga e whai take ana ki taua taiapa, a me tuhituhi rawa ki te pukapuka taua whakaaetanga.

(2.) Nga tu Ahua o nga Taiapa Arai Rapeti.

1.He taiapa totika, he rakau mea kani mea wawahi ranei e tutu haere ana, kaua e hoki iho i te 3 putu te teitei o aua rakau, me 6 inihi te hounga iho ki tewhenua, me u hoki te tu, kaua e nuku atu i te 1 inihi te whanui o te puare i waenganui o ia rakau o ia rakau whakatutu.
2.He taiapa totika ranei kaua e hoki iho i te 3 putu 9 inihi te teitei, pou rakau rino ranei, ko nga pou me kaua e neke atu i te 9 putu te matara atu o tetahi i tetahi, kia rua kia maha atu ranei nga waea rino ma, tiira ranei, me kaua e iti iho i te nama 8, me te waea putaratara mo runga; a e apitiria atu ana hoki he kupenga waea he mea whakamau ki te waea, he mea titi ki te whenua, mea tanu ranei kia 6 inihi te hohonu ki te whenua, ko taua kupenga waea kaua e hoki iho i te 42 inihi te whanui, me waea nama 16, a kaua e rahi ake i te kotahi inihi me te hawhe te whanui o nga mata o te kupenga waea.
3.

Ki te mahia tetahi taiapa kia rite hei taiapa arai rapeti, ara, ina whakamaua atu he kupenga waea, me u te here ki nga waea, a me u hoki te titi ki te whenua page 14me tanu ranei kia ono inihi te hohonu ki te whenua; ko taua kupenga waea kaua e hoki iho i te 42 inihi te whanui, me waea nama 16, a kaua e rahi ake i te kotahi inihi me te hawhe te whanui o nga mata o te kupenga waea.

Otira ko nga taiapa e tu ana inaianei e kore nei e taea te whakamaro he kupenga waea pera te whanui me te mea kua whakaaturia ake nei, he pai noatu kia whaiti iho te kupenga.

Kupu Apiti B .

Kooti Takiwa.                  .

Takiwa o [me tuhi kikonei te takiwa].

Kua whakamana kua whakataua i tenei ra te whakawa a A.B .[me tuhi kikonei te ingoa me te mahi ] mo C.D . [me tuhi ki konei te ingoa me te mahi], mo nga moni e £ i raro i "Te Ture Taiapa, 1895," ka whakataua kia eke ki nga whenua e whakahuatia ake nei taua moni e tika ana kia utua ki taua A.B. i runga i taua whakataunga, hui atu ki nga itareti kia (£6) ono pauna mo ia rau pauna mo ia tau, timata atu i tenei ra tae noa ki te wa e utua ai aua moni.

Whakamaramatanga i te ahua o te whenua e pangia ana:

I tuhia i tenei te           o nga ra o          , 189   .

Kai-whakawa.

Kupu Apiti C .

Tauira 1.—Panui Tono kia hanga he Taiapa.

Ki a          , tangata noho [te tangata nona, kai-tango riihi, kai-whakahaere ranei] o       [ka whakaatu ai te ahua o te whenua piri atu].

Kia mohio mai e hiahia ana ahau kia hanga i naianei tonu he taiapa i waenganui i [ka whakaatu atu ai te ahua o nga whenua](i te           o nga ra o          , 18   , i mua mai ranei), a ko taua taiapa me taiapa [ka whakaatu atu ai te tu ahua taiapa me tona rarangi i roto i te Kupu Apiti A.]

I tuhia i te           o nga ra o           18   .

A.B.,

Tangata noho [te tangata nona, kai-tango riihi, kai-whakahaere ranei] o &c.

Tauira 2.—Panui Whakahoki.

Kia mohio mai e whakahe ana ahau ki to panui tono kia hanga he taiapa, i tuhia nei i te           o nga ra o           18   , i runga i te mea kaore i te rite ki taku ka whakaaturia nei ki a koe, ara, me hanga he taiapa i waenganui [whakaaturia i konei nga whenua]inaianei tonu [i te           o nga ra o          , 18   , i mua mai ranei] a ko taua taipa [he whakaatu te ahua o te taiapa, me tona rarangi i roto i te Kupu Apiti A.]

I tuhia i te           o nga ra o          , 18   .

C.D.,

Tangata noho, &c.

Kupu Apiti D .
Nga Ture e whakakorea atu ana.

Ture o te Runanga Nui.

  • 1881, Nama 28.—Te Ture Taiapa, 1881.
  • 1882, Nama 64.—Te Ture Whakatikatika 1882 i Te Ture Taiapa, 1881.
  • 1888, Nama 27.—Te Ture Whakatikatika 1888 i Te Ture Taiapa, 1881.
  • 1890, Nama 17.— Te Ture Rapeti, 1890. ko tetahi wahi anake e whakakorea ana, ara ko te whakamaramatanga o te tu ahua o te "taiapa arai rapeti" i te tekiona rua.
  • 1891, Nama 43.—Te tekiona rua o Te Ture Whakatikatika 1891 i Te Ture Rapeti, 1890.
  • 1893, Nama 30.—Te Ture Whakatikatika 1893 i Te Ture Taiapa, 1881.

Ture o te Porowini o Akarana .

  • Huihuinga XXIX., Nama 24.—Te Ture Whakatarewa Ture Taiapa, 1874.