Other formats

    Adobe Portable Document Format file (facsimile images)   TEI XML file   ePub eBook file  

Connect

    mail icontwitter iconBlogspot iconrss icon

Te Tiriti o Waitangi, he karo whakaora mo nga tangata Maori he reo Maori me te reo Pakeha

Ko Te Tiriti O Waitangi: — He Karo Whakaora Mo Nga Tangata Maori

page break

Ko Te Tiriti O Waitangi:
He Karo Whakaora Mo Nga Tangata Maori.

Ko a tatou Rau tangata whaka-te-runanga kua tirohia tonutia taea noatia te ra nei te tautohenga a nga Maori, ra roto i te koata o nga Pakeha anake. Erangi ko te tikanga e tau tika ai nga whakaaro nga take me nga ohonga i here ai e arahi ai te hinengaro o nga Maori, ko te mea tika rawa ia me tirohia enei take me tenei tuunga, ra roto i te Koata me te whakaaringa a nga Maori ake. He mea maumau te whakanui korero mo te ahua o nga Maori ra runga i te whakaari me te Koata a nga Pakeha. Ko taku e whakaaro nei kia whakaaria nga Pakeha i runga ano i nga tikanga i runga ano i nga tirohanga kotaha, i kitea ia i mohio ia ara te Pakeha e nga Maori. Ano ka whiriwhiria tikatia tenei whaitake e tatou, tena pea e kore e ahua he ki to tatou titiro e kore pea tatou e miharo ki nga whakaaro me nga take e hiahia ai te Iwi Maori, kia tu ano he Kawanatanga mo ratou ake, motu ke i to nga Pakeha me a ratou tikanga.

Ko te Kawanatanga te tuunga whakahoa a te Iwi timata mai ana, i namata noa atu te mana Kawana a nga Maori ra runga i nga take o te hapu, ra runga i nga take o nga matua. Ko enei ia nga mana Kawana tuarangi i rongo ai i kite ai tatou, i nga whai korero o mua. Ko to matou Kawanatanga e hoatu ana i nga pooti ki nga tangata katoa, ki nga Maori e he ana, no te mea e hoatu ana te pooti ki nga tangata nanakia me nga tangata mahi tika, a rite tahi ana te mana o te tangata kino ki te tangata tika, ki a ia ki te Maori he mea he, he mea kuare tenei, kia rite te mana o te hunga kino me te hunga tika. He mea e tino whakahawea e nga Maori ko nga tikanga whakawai i tae ai te nuinga o a tatou Rau Tangata whaka-te-runanga hei mema hei mangai ki roto i te Paremete mo tenei whenua? nga take nga tikanga ranei, ano ka tae ratou ki reira hei whakatikatika i a ratou huarahi i muri i to ratou tapokoranga ka ahua pehea ranei a ratou rauhanga. Tenei pea koutou te mea nei e kakati rawa enei kii aku otira ka wewiti ano ahau i au i taua whakapae kakati e kiia nei naku, a me tahuri kau ahau ki te whakahaere i nga mea e kitea te ahua tahae me te aroha kore e kitea ana i nga mahi o a tatou kai hanga ture o Niu Tirlui, i te mahi maumau i nga tini miriona o nga moni (he mea nama) i runga i nga mahi hore he tikanga, i runga i nga mahi hore he hua. Mehemea ka aro atu o tatou kanohi ki nga kooti whenua Maori me era atu o nga kooti mo nga tautohe, nga kooti mo te hara ranei,

page 2

nga kooti mo te whakahaerenga i nga ture mo te hara. Tena ranei tatou te whakaaro e tatuu he ahua paimarire nga whakaaro a nga Maori i roto i taua hau e nga ai ratou i aua kooti. E mohio ana tatou ko a tatou kooti whenua Maori me nga whakaaro mo aua kooti e matau ana tatou kahore hei-u-pono, otira e kite ana tatou i te whakarihariha te weriweri me te whakahawea o nga Maori e whaiwhakaaro ana mo aua kooti. E mohio ana tatou kei a ratou te kaha me te mana e tika ai nga roro i te taha Maori. E ahei ranei tatou te whakateka ko a tatou kooti tautohe i nga wa maha hei rakau ena mo te mahi tahae? Ko a tatou Kooti Kiri-mini, ara nga kooti mo nga hara taimaha i etahi wa e takahi kino ana, otira e kitea ana tatou i ia ra te wikitoriatanga o te hara me te kino i nga taupa nga arai o te tika. E whakapehapeha ana tatou i to tatou mana haere i runga e nga huarahi whakatangatatanga nga huarahi o nga mahi whakaaro me nga tini mahi raweke o te mohiotanga me to tatou mahi whakaako i poto nei te whenua te whakahaere. E whakaputa ana tatou i to tatou ahua rangatira e whakaputa ana tatou ki te pai me te tika o a tatou ture i ahua tika tetahi me tetahi; i te wa e taurekareka ana tatou ki o tatou minita whakahaere i nga ture, i te wa e maumau ana aua minita i o tatou taonga me o tatou puna e whai moni ai tatou a i tetahi o a ratou ringa e whakataimaha ana tatou ki nga pikaunga rikarika o te mahi takihi. A e hoatu ana e tatou ki nga ringa o te iwi ra runga i te mahi whakaako nga tao me nga rakau o te pakanga. Otira kua kore tatou e tiaki i nga tino puna o te ora kahore i araia aua puna o te ora ki nga puapua o te whakapono me te tika. Na konei e kite ana tatou, i ia ra i o tatou kooti nga korero teka whakarihariha, tena a Hatana te keri (i ena huarahi) ahakoa porori nga tuunga o te whakawa tika me te kawanatanga me nga tikanga whakahoa a te tangata kia horo rawa kiraro. Te korero tika ki te aroaro o te kaiwhakawa e hara oti tena i te rakau e mohiotia ana hei papatu hei kakaro i nga ringa o a tatou roia. He rakau tena e titiro reka atu ana e nga tangata tohunga me nga tangata e rangona niutia ana. Tena pea aua tangata te whakaaro e Karaitiana ratou. E kore ra ahau e kii e tohe ana enei roia kia korero teka, e kore ahau e kii e aki aua roia i te tangata kia korero teka, otira e kite tonu ana tatou e hapai tonu ana i te kore awangawanga taua rakau nanakia kino, no te mea e mohio marire ana ratou tena taua rakau te ora mai na, nohea e ngaro ana taua rakau ki te tangata e tae atu ki a tatou kooti ki te matakitaki.

Waihoki ko tenei hara e kitea ana e whakahoa ana kiroto i nga Pakeha i wehi ai te Maori mo tona iwi i nga tau e haere ake nei, ara ko tenei tino mea ko te mahi haurangi me tera atu ano o nga whiu nanakia o te mahi whakahoa tangata ara te mahi puremu te tokohi, na enei mea i kawe atu te pouri me te mamae ki nga tini kainga a nga Maori. Na konei i kaha rawa ai te Maori i whai take rawa ai ia kia motuhia kia tu ano hei Kawanatanga mo tona iwi ake, kia miharo ranei tatou mona ka wiri mona ka wehi ina kahaere ki nga kainga whakahoa a te Pakeha; tenei taua mahi whakahoa a te Pakeha te whakaweti i te oranga o tona iwi. Kua hoatu e tatou ki nga Maori kua whakaakoria

page 3

e tatou kia inu i taua kapa, ara taua wai i uru ai te mate me te Tumanako-kore. Me tuku atu ranei e tatou kia kaua e mana, a ratou tohenga a ratou okenga me a ratou inoi mo tenei Tiriti tapu kia kaua e whakapumautia i te mana Nui Runanga kua akina ratou e Ingarangi kia inu rawa i te kapa tae noa nga apo paruparu. Kua kore rawa te Iwi Maori, he morehu torutoru nga mea e toe ana, i mua hei nui to ratou kaha to ratou whakapehapeha, kahore i wikitoria nga patu o te Pakeha i waenga parae o te Pakanga: Erangi ko a ratou ope kua riwha kua Pakaru i nga mahi me nga kinoi e whai haere i nga huarahi o te whakanohoanga tangata i enei wa.

He puawai reka i whakatokia e te mahi toa a nga Mihanere o namata. I muri mai i a ratou nga tangata i rui ai nga purapura no nga rekereke no nga whakato haunga o te mate a ko taua paihana whakamate kua kawea mai taua iwi ki te tahataha o te ngaronga rawatanga. Me miharo ranei tatou mo nga Maori ka tu wehi ana kei pangia ratou e nga taru o te whakahoa tangata e mate haere ai ratou e whakaweti nei i te oranga o to ratou iwi.

No te Tiriti o Waitangi tae noa ki te tau 1865 whakaaetia e te Runanga nui o Ingarangi e kore e tika kia tuku atu ma nga Pakeha o te Koroni e Kawana i nga Maori notemea tera nga whakaaetanga me nga take na Ingarangi i whakaae e kore e tika kia parea i nga huarahi o te pono. No te timatanga mai o te koroni taea noatia taua wa ko nga mea a te Maori i waiho i raro o te mana o Ingarangi. Inaianei ko te Kawana o te koroni, Koia anake te kaiwhakaari i te Kawanatanga o Ingarangi e kore e ahei te whakanoa i nga kupu o ana Kaunihera i whakaritea hei awhina i taua Kawana (ara nga Minita o Nui Tireni) No Konei i hoki ai te reo Kawanatanga o Ingarangi ki te kore noa iho. Na konei e pono rawa ana, e tuku ana e te Karauna a Ingarangi ki etahi atu nga mea e kore e taea e taua karauna te whiu ki tahaki, mehemea ka pena, ka riwha te Tiriti o Waitangi i taua karauna ano. E tohea ana e au ko nga mana i tukua ma nga Maori ra runga i te Tiriti o Waitangi me whakaotia i runga i te kore here i nga tikanga o nga whaikorero whakamana o Niu Tireni, ko nga ture kainga ko nga whakamahinga ranei e kore e tika kia whakararua pehea ranei nga mana i tukua tonutia mai i te mana waenganui o te Rangatiratanga o Ingarangi.

Kua tautohea e etahi o nga ruanuku hanga ture o Ingarangi (kia whakama ra pea ratou) kahore i u pono te Tiriti o Waitangi inaianei kahore he here mo te Kawana-atnga [sic] o Ingarangi. E kii ko nga mana me nga tikanga o taua tiriti kua parea kua hoatu ki te Kawanatanga Koroniara o Niu Tireni Mehemea ka whakaaetia peneitia hei whakaaetanga tenei. E hara tenei i te whenua e whaimana a Ingarangi i tenei wa. Mehemea i watea a Niu Tireni i te mana o Ingarangi i nga mahi ona ake ano, me te wateatanga o Amerika, tena e whai mana tonu te Tiriti o Waitangi e kore e ahei kia mawehe ka u pono ano taua tiriti ka mau tonu ano te here o aua kupu kia whakaritea e Ingarangi, ano no naianei i tuhia ai, e kore rawa e taea te whakanoangia ahakoa no namata i tuhia ai e kore e ahei kia tukua huhua koretia e kore e tika kia parea nga tikanga (mana e mahi) i

page 4

o kiroto i taua tiriti ki tetahi atu kawanatanga ki tetahi mana ke atu ranei ahakoa he iwi ke ahakoa he koroniara ranei. Kati ano te mea e motu ai enei herenga ona ko te whakaekenga o tetahi iwi ke, na mehemea ka riro te whenua i taua iwi i runga i te pakanga, a mutu ana te mana o Ingarangi kati rawa ano te mea e motu ai enei herenga. Otira nohea e taea tenei e wai ranei e wai ranei, hore rawa tenei kia uru ki a tatou whakaaro. Na ma te Kawanatanga o Ingarangi anake e whai mana ki te tuku tikanga tuturu ki te Kawanatanga o Niu Tireni ara nga mea e tautohea e taua Kawanatanga, hei whaka iti i nga Maori. Tena pea ka tika kia pa ano a Ingarangi kia whakaotia tikatia nga whakaaetanga o te tiriti, tena pea ka tika ano tona poka atu kia whakaritea e tenei Kawanatanga nga mea i mahue, nga mea i riwha o taua tiriti.

Na reira ka tika ano ma te Kuini i runga i te inoi kia whakaturia he pukapuka whaitikanga mo nga ture e hanga ana e to konei Kawanatanga kia kaua e pa kia kaua e whai mana ki nga whenua a nga Maori ake, waihoki ko nga ture a nga Maori ake me a ratou tikanga me a ratou ritenga Maori me whakangawariwari iho kia rite ano ki nga tikanga i pai mo nga tangata o aua wahi, a me kati ano nga ture ma ratou ko a ratou ture, kapea ana nga mea ke atu. Ara ko nga mana i whakaaetia i tuku atu kia te Kuini ra hekehana 71 o te Tinanatanga o Niu Tireni Mahi 15 me 16 o Wikitoria, upoko 72 e tino whaimana ana inaianei. I whakaae pono e te Tiriti o Waitangi ma nga maori anake te tino mana mo a ratou whenua. Otira ko enei whenua i nga wa ehia ranei, kua tangohia kinotia i runga i te pakanga i runga i te kii tito, i hara nui nga rangatira o aua whenua ki te kawanatanga, ahakoa kahore ano tetahi maori kia kotahi kia mau i runga i taua ture i nga Kooti i whakaritea mo taua mahi. Kihai pea i iti iho te mana, Kihai pea it iti iho te mamae a nga Kooti Whenua Maori i runga i te huarahi pahua, i nga whenua a nga Maori i to te huarahi o te pakanga. E tohe ana ahau ko taua tikanga katoa o nga Kooti Whenua Maori e hara ana ki te Tiriti o Waitangi, a ka tika ano kia whakakorea enei Kooti e te Kawanatanga o Ingarangi. E patai atu ana ahau, he mea tika ranei kia whakawakia nga take o ia tangata o ia hapu o ia iwi mo to ratou whenua ki te aroaro o te Kooti o nga pakeha kia whakamatauria to ratou tika to ratou he ranei? Kihai te Tiriti o Waitangi i whakaaroaro kia toia te tangata maori ki te Kooti Whenua Maori kia tautohea tona mana mo tona whenua. He mea maminga kia kiia mana ake ma te maori te whakaaro kia whakawakia ranei kia kaua ranei, notemea e kite ana tatou mehemea kakore te Maori e haere atu ki te aroaro o te Kooti tena pea ka he i tetahi tangata ke, pena pea ka tu kino a ka pau tona whenua i te tangata kahore ona take ki te whenua. Ko te whaitake me te tika e kii ngatahi he mea pono mo nga hapu ake e whiriwhiri i nga take kia kitea kowai nga rangatira o te whenua. Kua whakapumautia e te tiriti o Waitangi ki nga Maori a ratou whenua katoa mo ratou anake me te mana noho ki runga i aua whenua i runga i te kore raru. Waihoki e kore e ahei kia whakararua nga Maori ra runga i nga ture i hanga ai e te taha kotahi ara i

page 5

hanga ai e te Runanga o Ingarangi, mehemea e kore tenei e tika ma Ingarangi, e tika koia ma te Runanga o Niu Tireni? Kahore.

Ka whakaaria e au tenei ture kia kitea te pewheatanga o nga whakaaro o a tatou Kaihanga ture i Niu Tireni i mua ake nei, ka whakahaerea e au nga Mana Whenua a nga Maori, i mahia i hanga i te tau 1858. He mahi i whakaaetia e te Runanga nui o Niu Tireni erangi i whakakorea e te Kuini "Kauaka tetahi Kooti o te Ture, Kauaka tetahi Kooti o te Tika ranei i roto o te koroni e mohio e ahei ranei kia mohio kia paa ranei ki tehea ranei tautohe ki tehea ranei take mo te mana me te Waitake noho a nga tangata Maori whaka te-waenga ia ratou. A kia whakaaturia hoki ko tenei kii ne tenei tikanga kua whakapumautia e nga Apiha o te Ture mo te Karauna o Ingarangi ka tuhia e au i muri nei nga whaituhinga no te pukapuka a Ta Wiremu Matenga mo te pakanga ki Taranaki i te tau 1860. "I te marama o Tihema i te tau 1859 i riro mai te whakaaro o nga Apiha Ture o te Karauna o Ingaranga mo tenei tautohe, e tika ranei e ahei ranei kia mana nga Maori o New Tireni i te mahi pooti ra raro i te Mahinga Whakatinanatanga. I taua tukunga whakaaro i penei tetahi wharangi. E taea ranei e ia (te Maori kotahi) te whakatu i roto i te Kooti o te Kuini i Niu Tireni tetahi take whakawa mo te takahi pokonoa? E whaimana ana te Kooti i runga i nga taonga tuturu i nga Takiwa Maori; ki to matou whakaaro ko te utu mo enei patai, ka utua ki tenei kupu, kahore, Na reira ka whakaarohia ko nga Apiha o te Ture mo nga Kooti Koroniara kahore i whaimohiotanga mo enei tautohe, o te Mana Maori o enei tautohe ranei mo te noho whenua i runga i tehea tikanga i tehea tikanga ranei."

Ko te tikanga here whenua ka pono ma nga hapu ma nga rangatira ina, ka Maha nga whakaaetanga mo tenei mahi e nga kaiwhakaari o te kuini. E penei nga kupu e kite ana tatou i te pukapuka a Kawana Koa Paraone ki te Tiuka o Niukahira i tuhia i te 4 o nga ra o Tihema 1860 "Ko Ngapuhi i te taha whakararo me Waikato me Ngatimaniapoto i Waenganui me te takutai Hauauru, e pupuri ana i o ratou whaitaongatanga tuarangi inaianei ano, a i o matou hokohokonga no te Tiriti o Waitangi mai ano, kua whakaaetia ki nga whakaaetanga tokomaha to ratou mana mo nga hapu. Waihoki ko nga hokonga whenua kua whakaaetia e matou te mana o a ratou rangatira ruanuku mo te whakaae mo te kore whakaae mo te hoko i o ratou whenua."

I taua pukapuka o te kawana e kitea ana enei kupu "Ko te whaimana mo te whenua i roto i waenga o nga Maori o tenei whenua e rangi i ra te hapu ake kahore i ra te tangata ake, ko te whaimana a te tangata i tika ai, ko taua wahi i ngakia e ia tahi o ratou i o ratou ringa ake i whakaaetia ko aua wahi i mahia he whenua ma ratou, a tukua ana enei mahinga ki tenei whakapaparanga tai moa ki tera whakapaparanga; otira ko te mahi tuku ke atu i taua whenua i herea, kia tika ai ki nga whakaaro mo te noho tahi me te whakakotahinga o te Hapu, ma reira ka u pono te mana mahi aha ranei o ia tahi o nga tangata o te Hapu, ma reira

page 6

ka tohungia hereheretia nga whenua kia kaua e riro i nga tangata Ke." Na reira ka tohea e au, mehemea ka anga atu kia motuhia ma ia tangata te mana Maori o te whenua ara mehemea ka tahuri ki te wawahi i tetahi poraka whenua mo ia tahi o nga tangata o te iwi ahakoa i whakatinanatikatia te Kooti Whenua Maori ka he ano taua Kooti no temea e tahuri ana ratou ki te hapai i nga mana kihai nei te ture i tuku atu kia ratou; notemea, kua kite nei tatou, ko te wairua ara te tino whakapaupauranga o te Mana Maori i uru i o kiroto anake i to ta te Hapu Mana i to ta te iwi Mana.

Ko te Tiriti o Waitangi i tuhia i hanga mo nga Tangata tokorua ara te Kuini o Ingarangi me nga Rangatira Hapu o Nui Tireni. Na reira Ka Karanga atu nga Rangitira Hapu o Niu Tireni ki Te Tino Kawanatanga i te mana Waenganui o te Rangatiratanga o Ingarangi ki tetahi whakamaiengitanga mo nga tini taimaha i mahia i runga i te huarahi hara ki nga ture i te Koroniara Kawanatanga o Niu Tireni, a ko aua mahi hara he tino whakariwhanga i taua Tiriti. Ko taua Tiriti e kore rawa e ahei te whakanoa i nga huarahi o te pono, e kore e taea te whakanoa Ki nga tikanga ture o nga Iwi o te Ao, Ko taua Tiriti me pono rawa te tautoko i runga ano i tona kaha i tona uaua nui.

Ko enei mahi hara kua whakahengia nei, ko te mahi tango huhua kore i runga i nga hara ki te ture, nga poraka whenua nunui ra runga i te pakanga me nga mahi ture kore a te Whare Runanga nui o Nui Tireni. Ina hoki te tangotangohanga ara te murunga whenua i nga ra o Hepetema, 1865, o te takutai timata mai ana i Whanganui tae noa ki nga Pari Ninihi ra raro i nga mana o te ture mahi mo te whakanoho tangata. Ko nga hokonga i ture kore ko nga wawahanga i ture kore; na te Kooti Whenua Maori enei mahi, kua whakaaturina e au e he ana ki te tikanga o te ture Maori o Ingarangi e he ana hoki ki nga tikanga o nga Tangata Maori, e he ana hoki ki nga tikanga noho whenua a nga Maori ake. Ina hoki me titiro e tatou ki nga whaikii a nga Apiha o te Karauna o Ingarangi, e mea ana ko nga hokonga whenua, he tino mahi muru te ingoa tika mo ena hokonga. Whakarerea nga tautohe mo te whenua. E kowhetewhete ana hoki nga Maori mo etahi atu ano o nga mahi i mahia e te Kawanatanga o Niu Tireni i runga i te huarahi ture pokanoa i runga hoki i nga ture kahore i whakatinanatia, ara, i nga wa o te rongo-mau tuturu, e kore e tukua nga Maori kia hui, whakakorea ana e ratou nga whakaminenga ko te mahi herehere i nga Maori mo te pana i nga tangata takahi ture kore pokanoa i to ratou whenua ara a Te Whiti me te maha noa atu o ana hoa he mea tarerarera i nga uma i nga kainga o a ratou whanaunga herea ana mo nga marama ehia ranei, ki te whareherehere, mutu iho ka tukua kia haere, kahore i whakawakia i te kore take e whakawa ai, kahore aua tangata i hara ki nga ture i mohio ai tatou, notemea kahore he hara i takoto kahore he hara e ahei te whakapa kia ratou. I hereherea enei tangata i runga i te whakatakotoranga tikanga a te Kawanatanga i kiia hei oranga kei mate, ko tenei kii "Hei oranga kei mate" na te Tangata nanakia whakatoi. Na tenei tu tikanga i riro tahae ai nga tini miriona eka whenua a nga Maori, mo tenei oranga kei mate, kua takahia kia ngaro nga take katoa o te pono o te

page 6

tika o te honore, me te tika whaka-te-tangata, me nga tikanga katoa i tu marama ai nga huanui o te ture pono, na enei take i huna ai nga rohe whenua i whakakopa ai nga tohu o te Ture Maori o Ingarangi. Keihea te honore me te toa i puhaehae nga iwi katoa o te Ao kia Ingarangi. Keihea te honore me te whaitara i titiro whakamoemiti ai nga tini tauiwi o te Ao, ina ka aro atu o ratou kanohi kia Ingarangi. Keiwhea ra? Keiwhea ra? Tukua ra a Ingarangi kia whakaparahako i te inoi tika i te inoi pono a nga Maori; Tukua ra a Ingarangi kia whakahoe, kia parea ketia te Tiriti o Waitangi mareira ka waitohu makona ka taia nga hotiki o te kino (te hara e whakahawea) ki te tinana o Ingarangi ake ano ko aua tohu e kore rawa e taea kia murua horerawa e taea te mukumuku.

E patae ana nga Maori ra nga huarahi o te whai whakaaro ra nga huarahi o te Kororia o te mahi pono o te mahi tika kia whakapumauria tikatia e te Kawanatanga o Ingarangi te Tiriti o Waitangi.

No tehea wahi o te Moana nui
I ahu mai ai koutou
E te Iwi Maia! nohea mai ra
To koutou Whakatupuranga?
Tena pea koutou e mohio ana
E hara i tena e hara i tenei
Otira ano he Moemoea
He mahara iti me te po ao kapua
I kowhete miharo ki te puna ngaro
E ai te kii no Iharaira mai
He moe pea i kore nei hei tuunga
Karanga ana mai e koutou
Homai te tauira me nga tikanga
Kia kitea ai no Iharaira o matou
Tapuae, nga karakia me nga tau waiata
No hea ra! No hea ra!

E te iwi rangatira e
Whaihinengaro nui, no
Te Atua, i ahu mai
Aua tu whakaaro e
I whakamoemiti ra
Waenga, kapua, atarangi, e
Kohea te pouri ka rere nei?
Kahore kia rangona te reo—
Kino o te riri e
Taumaru i runga kainga e
Te mate me te pouri e
Kohea te awa rere ai
I tere ai to waka e
I runga koa i to wai
Awa, i rere pouri haere ai?
Nohea te hihi o te ra
He whetu ranei e kitea e
Kia marama ai te pouri e
Tu mangu pouri kere e
Nohea te reo kia rangona
Kati ano ko paoro mamae e
No pouri tuatea me mate
I umere haere ai nga Waiata
I puta ai te pouri me te Mamae e

E te Atua atawhai
Torona mai to ringa
Kia whakaorangia mai
Te Iwi Maori e mate haere nei
Tuku atu to mana atawhai
Kia whakanuia to iwi ki te tihi
I hinga ai a Iharaira e

page break page break page break page break page break