Other formats

    Adobe Portable Document Format file (facsimile images)   TEI XML file   ePub eBook file  

Connect

    mail icontwitter iconBlogspot iconrss icon

Native Affairs Committee: Report on Petition of Atanatiu Kairangi

[Translation.]

[ko te tohutoro i roto i te reo Pākehā]

page 2

[Translation.]

E tono ana tenei pitihana e mea ana hoki e whaitake ana ki etahi montere i te Hoiere i te Moana o Raukawa. Ko nga kai-pitihana no te Iwi o Ngatitoa ko ratou me Ngatiawa e noho tahi ana i runga i o ratou whenua i te taha whaka-te-tonga o te Moana o Raukawa me Mohua (Blind Bay) me Taitapu (Massacre Bay) i te wa i tae tuatahi mai te pakeha. Ko te nuinga o aua whenua i tukua ki te Karauna i runga i etahi tiiti e wha i mahia i reira hei tuku i te nuinga o nga paanga ki tera takiwa o nga tangata tuku, kaore i tino rite nga tikanga o aua tukunga, i uru ano hoki etahi kupu rahui ki aua tiiti.

1.Ko te tuatahi o aua tiiti ko tera a Ngatitoa o te 10 o Akuhata, 1853, i penei nga kupu ara i tuku i "a matou whenua i te Waipounamu," penei hoki, "a matou whenua i tera moutere, a whakahua marire i nga rakau i nga wai i nga kohatu me nga aha noa iho o aua whenua, i whakahua ano hoki i nga kainga i rahuitia, engari kaore i whaikupu mo nga moutere. Ko te pukapuka i tuhia e taua iwi i te 13 o Tihema, 1854, i te rironga atu o te £2,000 i ki ko aua, moni he utu mo "a matou whenua katoa i Wairau, i te Hoiere, i Whakapuaka, i te Taitapu i Arahura, i te Waipounamu—o matou whenua katoa kaore ano nei kia hokona e matou, otiia Kanore i whakahua i nga moutere.
2.Ko te tiiti a Ngatiawa o te 10 o nga ra o Maihe, 1854, i tuku penei na, "a matou whenua katoa ki tera moutere," me enei kupu "o matou one me nga moutere katoa i reira."
3.Ko tetahi tiiti a Ngatiawa i tuhia i te 9 o Pepuere, 1856, i tuku i te moutere o Arapaoa e wehea mai ana i te tuawhenua e te moana o Tory Channel.
4.Ko te tiiti a Ngatikoata, he hapu ano no Ngatitoa i tuhia i te 5 o Maihe, 1853, i penei, ara, i tuku i "o matou whenua katoa i tera moutere i te Waipounamu," i whakahua marire i nga ingoa o etahi whenua i te tahataha o te moana, engari e kape ana i "Rangitoto me era wahi hei kainga mo matou."

Ko ana moutere e whakahuatia ana i roto i te pitihana kua maakatia ki te mapi o te tari wea he whenua no te Karauna. E rua aua moutere kei te rati i raro i "Te Ture Whenua, 1877." ko nga utu mo tetahi £8 2s. 6d., ko nga utu o tetahi £2 6s 8d., i te tau.

Ko te taha whakahe i te tona a te pitihana e mea ana ko tenei kupu "Waipounamu" e pa ana ano ki nga moutere e tutata ana ki reira; na e ahua whakatikaina ana tenei i runga i te wehenga mai i Rangitoto e Ngatikoata i runga i ta ratou hoko mehemea nei ko tetahi taha ano o te tuawhenua, i runga hoki i te kore kupu o roto o te tiiti a Nagatitoa mo nga moutere i roto i to ratou nei takiwa, i roto hoki i aua hoko i tukua katoatia o ratou whenua i te Waipounamu. E kitea ana hoki i roto i te tiiti a Ngatitoa e tukua ana nga rakau, nga kohatu, nga awa, nga roto, me nga taonga o raro o te whenua, engari kaore he kupu mo nga moutere. No muri mai hoki ka tonoa ano he pukapuka tuku a Ngatiawa i te Moutere o Arapaoa, ahakoa kua tukua katoatia e ratou nga moutere i roto i te tiiti tuatahi.

I runga ano i tenei tikanga e kore e taea te ki kahore a Ngatitoa i rahui i o ratou moutere i te mea hoki kaore ratou i hoko i aua montere.

Tenei ano hoki nga kupu whakaatu mai i ta whakaritenga peratanga i te wa ano o te hoko i te tau 1851. I tu a Ta Hori Kerei ki te whaikupu ki te Komiti, ki ana mai ko ia ano te kaiwhakahaere o te hoko a Ngatitoa, kaore ia i mea kia uru mai aua moutere ki te hoko, i whakaritea ano hoki i reira kia wehea atu aua moutere. E tino tuturu ana tenei. Heoi ano ta te Komiti he whakaatu atu i tonoa ano aua moutere i mua. I te tau 1860 i haere a Ihaka ki Akarana kia kite i a Kawana Paraone ki te tono kia whakataua mai a te Paruparu ki a ia. I tono ano hoki ia ki te Kooti Whena Maori i te tau 1868, kiia ana e te Kooti kaore ana mana ki te whakawa i taua whenua.

E tae tonu atu ana nga kaitono mo aua moutere ki reira i roo i nga tau katoa me ka haere ki te hi ika.

No reira ka mea te Komiti kua kitea te tika o te korero a nga kia-pitihana ka tono hoki te Komiti ki te Kawanatanga kia whakataua kia Nagatitoa aua moutere a Paruparu, a Kakapo, a Nukuaiata, a Motungarara, kia puta he Karauna karaati ki o ratou tangata tika.

Te Retimana,
Tiamana.

29 Oketopa, 1884.