Other formats

    Adobe Portable Document Format file (facsimile images)   TEI XML file   ePub eBook file  

Connect

    mail icontwitter iconBlogspot iconrss icon

Nga Korero Paramete: 1891-1895

Turei, te 16 o Hune, 1891

Turei, te 16 o Hune, 1891.

Utu Takoha I Runga I Nga Whenua Maori.

Tame Parata.—Patai ana ki te Pirimia Mehemea ka whakaritea e te Kawanatanga te hiahia o te Whare i whakapuakina i te Huihuinga o te tau 1889 kia whakakahoretia te utu Pane Kuini i runga i nga whenua Maori? He nui noa atu ona tau i kawe ai i tenei take i runga i te kaha o tona mohiotanga na taua utu taimaha i arai te mahi whakanohonoho o nga whenua Maori e puta ai he painga mo ratou. Mehemea ka whakamamatia taua ture, tere tonu te whakapai i nga whenua e takoto mangere ana inaianei. Ko te mea tika me homai he Pire hei whakakore i taua ture.

Te Paranihi.—Tera ahau e utu i taua patai ana tukua e au oku korero nga moni o te Koroni.

Tauponuitia Poraka.

Te Taipua.—Patai ana ki te Minita Maori mehemea ka whakaaro ia ko te mea pai he whakatu i tetahi Roiara Komihana hei kimikini i nga ritenga e pa ana ki te Poraka o Tauponuiatia. Nui atu taku koa mehemea ka whakaae page 11te Kawanatanga ki tenei hiahia a nga Maori. I whakaturia e tera Kawanatanga tetahi Komihana ki te uiui ki nga ritenga o tera pito ki te whakararo me te Hauauru o tenei whenua a kua whakatikaia nga mate o etahi Maori e pa ana ki tera wahi, waihoki me pera ano te tikanga mo te pito ki te tonga.

Te Karimana.—He mea nui rawa atu tenei a tera e pan te takiwa roa i te mahi hurihuri i ona ritenga katoa otiia e pai ana ia ki te whakarongo ki nga kupu tohutohu mai a te mema nana nei te patai.

Nga Whenua Maori.

Te Paranihi i roto i tana whai korero roa ka ki penei mo nga whenua Maori. Kua kitea inaianei ko te mea tika me hoko he whenua Maori ta te mea kua iti rawa nga Whenua Karauna e toe ana a tera e whakaritea tetahi moni hei pera. A i te mea e puritia ana ki te Karauua te mana hoko whenua, e mahara ana te Kawanatanga ko te takiwa tika tenei hei whakatikatika i te ture kia ahei nga Maori ki te riihi atu i o ratou whenua ki te Karauua mo ake tonu atu ki te tuku atu ranei i o ratou whenua ma tetahi Poari i whakamana ai e ratou e riihi i raro i nga ture whenua o te Karauna ki nga Pakeha ma ratou e noho aua whenua ra. Erangi ko nga whakahaere ka mahia ra me whakaoti i raro i te pono me te tika, i raro hoki i nga ritenga o te tiriti. Me hanga nga ture kia taea te whakanoho pai i nga whenua a nga Maori. Ko te Roiara Komihana i whakaturia hei ui ui, kua oti te tuhi i ta ratou ripoata marama me te whakaatu mai i nga ritenga e taea ai enei whakahaere, e ai ta ratou mahara, i te mea kua whakahuihui ratou i nga iwi Maori kua korerorero mo aua take. He nui te whakaaro o toku hoa o te Minita Maori mo tenei mea, a mana e homai he Pire ki te Paremete hei whakatopu hei whakamama i nga tini ture raruraru e pa ana ki te whenua Maori kia kotahi tonu kia marama ai kia iti ai hoki te utu, kia tere hoki te mahi kimi take whai paanga ki te whenua i roto o te Kooti whenua Maori. Ma tenei e tere ai te whakamahi i nga whenua Maori e takoto mangere inaianei. Ka whakakahoretia te tekau paiheneti mo nga riihitanga Whenua Maori, e rima mano pauna te ruihitanga o te koroni i raro i tenei whakangawaritanga o te Ture Pane Kuini, erangi ka waiho tonu taua tiuti i runga i nga whenua Maori e hokona ana.